አዳም ስሚዝ፣የፈጠራ ምንጭ እና ሳይንስ!

honi

አዳም ስሚዝ ስለ ነገሮች ፈጠራ እና ስለሚፈጥሯቸው ሰዎች በመፅሃፉ ላይ እነዚህን ሰዎች ‘philosophers or men of speculation, whose trade it is not to do anything, but to observe everything; and who, upon that account, are often capable of combining together the powers of the most distant and dissimilar objects’ ናቸው ይለናል። ይህ የአዳም ስሚዝ ትምህርት ዛሬ ድረስ ያልተፋለሰ ሃቅ መሆኑን በራሴ ምሳሌ አንድ ሁለት እያልኩ ለማሳየት ልሞክር።

ምሳሌ 1፡  ሰዎች ሰነፍ ወይም በሽተኛ ቢሆኑ እንኳ በነፃነት ማሰብ የሚችሉበት እና እነሱ በሚፈጥሩት ነገር ላይ ሌላው አዛዥ እንደማይሆንባቸው ካወቁ ብዙ እንደሚሰሩ ያስረዳል። አንስታይን በ5 ዓመት እድሜው ታሞ አልጋ ላይ በተኛበት ወቅት አባቱ ለመጫወቻ የገዛለት ኮምፓስ ላይ ያለችው አቅጣጫ ማመላከቻ ዘዋሪ ሁልጊዜ አቅጣጫዋን አለመቀየሯ ‘ለምን?’  የሚል ጥያቄ ስላጫረበት የሱን መልስ ሲፈልግ ኖረ።  ያች ኮምፓስ የህፃኑን ታሪክ ትቀይራለች ብሎ ያሰበ ግን አልነበረም።  ፈጠራ የሚወለደውም እንዲሁ ነው። ሁሉም ከሚያየውን ወይም በእጁ ከያዘው ነገር ተነስቶ ግን ሁሉም ከሚያስብበት አቅጣጫ በተለየ መንገድ በማሰብ የሚገኝ ውጤት ነው። አንስታይን እኤአ በ1895ዓ/ም በስዊዝ ፌደራል ፖሊቴክኒክ ት/ቤት ለመመዝገብ ፈልጎ የመግቢያ ፈተናውን ሳያልፍ ቀርቷል።

ምሳሌ 2፡ ዊልበር እና ኦሊበር ራይት አውሮፕላን ይሰሩ ዘንድ ያነሳሳቸው አባታቸው ገዝቶ የሰጣቸው የአሻንጉሊት አሞራ ነበር። ይህ አሞራ ግን ከዚያ በፊት ዓለም የማያውቀውን ነገር ማለትም አውሮፕላን በነዚህ ህፃናት አይምሮ ይቀረፃል ብሎ ያሰበ ማንም አልነበረም። ከአሻንጉሊቱ ማዶ በምናባቸው ከተለመደው እና ሰው ከሚያውቀው ነገር ፈፅሞ የተለየ ነገር አሰቡ። እውንም አደረጉት!

ምሳሌ 3፡ ማክስ ፕላንክን ላስተዋውቃችሁና ፅሁፌን ልቋጭ። ማክስ ፕላንክ የካንተም ቲወሪ መሰረት የጣለ ሰው ነው። ይህ ሰው ምንም ግንኙነት የለውም ብለው ሰዎች የሚያስቡትን ነገር አገናኝቶ ትርጉምና ቅርፅ ሰጥቶ በማሳየት የሚጠቀስ ሰው ነው። እንዴት? ማክስ ፕላንክ ከአልበርት አይንስታይን ኢነርጅ ኮፊሸንት ላይ ተነስቶ እኤአ በ1917ዓ/ም ‘ሌዘር’  የሚባለውን እና ለብዙ አገልግሎቶች የሚውለውን ጨረር አግኝቷል። ከሱ ግኝት ባሻገር ሌሎች ብዙዎች ሌዘርን ምንም ግንኙነት የለውም ብለው በሚያስቡት ግን ሁሉም ከሚያስበበት አቅጣጫ በተለየ መልኩ ያሰቡ ሰዎች ሌዘር ጨረርን አዳዲስ ነገር ላይ አውለውታል። ለምሳሌ በቴክኖሎጅው ረገድ በሲዲ እና ዲቪዲ ዎች ላይ፣በፕሪንተሮች ላይ፣በፋይበር ኦፕቲክስ፣ በህክምና ቀዶ ጥገና እና ዓይን ህክምና ላይ፣በፋብሪካዎች ደግሞ ነገሮችን ለመቆራረጥ እና ለማያያዝ፣በውበት መጠበቂያዎች አካባቢ ደግሞ ደረት ላይ፣ግንባር ላይ፣እጅ እና እግር ላይ ወዘተ የሚበቅል ፀጉር ለማስወገድ እና ንቅሳትን ለማጥፋት  ሲጠቀሙበት ለወታደራዊ መስክ ይሆን እንደሁ አዙረው ያሰቡት ሰዎች ደግሞ የጠላትን ርቀት ለማወቂያ፣ኢላማ ውስጥ ማስገቢያ፣ እንዲሆም ወደ አንተ የተነጣጠረ የጠላት መሳሪያ ካለ ምልክት እንዲሰጥ አድርገው ሰርተውታል። በሌዘር ብርሃን ወደ ሰማይ የሚወረወሩ የሌዘር ርችቶች፣ ከህንፃ አናቶች ላይ በተለያየ የብርሃን ቀለማት ቅርፃቸውን እየቀያየሩ ሲበሩ የምናያቸው እና ወደ ላይ ወደተች እያሉ የሚውረገረጉት ብርሃናት ሁሉ የመዝናኛውን ኢንዱስትሪ ቀልብ ሰቅዘው የያዙ ለከተማ ውበት ልዩ ገፅታን የሚያላብሱ የሌዘር ውጤቶች ናቸው። በሆነ አንድ ምሽት በማዕከላዊ ሆንግ ኮንግ ያነሳሁትን ፎቶግራፍ ተመልከቱት። የምታዩት ብርሃን ላይ በካሜራየ መያዝ ያልቻልኩትን የብርናቱን እንቅስቃሴ ከአንዱ ህንፃ ወደ ሰማይ ከሌላው ላይ ወደ ምድር የውረገረጉ ዳኒከረኞች መስሎ የሚዟዟረውን ቀልብ የሚስብ ብርሃን በምናብዎ ይመልከቱ። ያ ባይሆንማ ይህን ፎቶ ለማንሳት የሚያነሳሳኝ ነገር ባልኖረ ነበር።

አዳም ስሚዝ‘each individual becomes more expert in his own peculiar branch, more work is done upon the whole, and the quantity of science is considerably increased by it’. ይለናል።  ስለዚህም በራስዎ፣በሚያውቁት እና ሰዎች ልብ ብለው ባላስተዋሉት መንገድ ለመሄድ አያመንቱ። እዚህም እዚያም አይርገጡ! እንደዚያ ከሚያደርጉ የነበረዎን የዱሮ አስተሳሰብ እና እውቀት እርሶ በጣም ከሚወዱት እና ከሚፈልጉት አንድ ነገር ጋር አገናኝተው ለመጠቀም ይሞክሩ። እንዴት ብለው አይጠይቁኝ። ከላይ የጠቀስኩት ምሳሌ እንዲሆንዎ ለርሶ ነው!! በፎቶው ላይ ያስቀመጥኳትን የቪክቶር ሁጎን ምክርም አትለፏት!!