ሞንት ፒለሪን፣ ሉድዊግ ኤርሃርድ፣ እና ኒዎ-ሊበራሊዝም

⦿ ሞንት ፒለሪን – ስዊዘርላንድ 

ኦስትሪያዊው ፍሬደሪክ ሄይክ በ1938ዓ/ም በሉዊስ ሮጀር አማካይነት የተዘጋጀውን ዓይነት የምክክር መድረክ በስዊዘርላንድ አዘጋጀ። ከሚያዚያ አንድ ቀን አስራ ዘጠኝ አርባ ሰባት ዓ/ም እስከ ሚያዚያ አስር በሞንት ሚለሪን(ቫውድ) በተደረገው በዚህኛ የምክክር ስብሰባ ላይ ከአሌክሳንደር ሩስቶ በቀር በፓሪስ በተደረገው የዋልተር ሊፕማን ውይይት ታዳሚ የነበሩት ሰዎች እንዲሁም አዳዲሶቹ የምጣኔ ሃብት ሳይንስ ፈርጦች ሚልተን ፍሪድማን እና ጆርጅ ስቲግለር ተገኝተዋል። የኒዎ-ሊበራሊዝም አቀንቃኞች እና የጥንቱ ሊበራሊዝም ደጋፊዎች ቦታ ቦታቸውን ይዘው የያዙት አቋም ለምን እና እንዴት ትክክል እንደሆነ ለማሳመን ማሰላሰላቸውን ቀጥለዋል።

በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ምክንያት ውጥናቸው የከሸፈባቸው መስለው የሚታዩት ኒዎ-ሊበራሎች በእልህ እና በቁጭት እየተብሰለሰሉ ሃሳባቸውን መሰንዘር ጀመሩ። የጥንቱ ሊበራሊዝም አራማጆችም ለዓለም የሚበጃት መፍትሄ የጥንቱን ሊበራሊዝም ክፍተት በመሙላት የሚገኝ መሆኑን ለማስረዳት ሞከሩ።

ሞንትተሰብሳቢዎቹ ልዩነታቸውን ለማስታረቅ እንዲረዳቸው በአንድ ማህበር ጥላ ስር ለመስራት ያቀረቡት ሃሳብ ተቀባይነት ቢያገኝም የሚቋቋመው አዲስ ማህበር ስም ግን አነታርኳቸዋል። ኒዎ-ሊበራሎቹ የማህበሩ ስም “የአዲሱ ሊበራሊዝም(ኒዎ- ሊበራሊዝም) ማህበር” እንዲባል ሲፈልጉ ሊበራሎቹ ደግሞ “የጥንቱ ሊበራሊዝም(ክላሲካል ሊበራሊዝም) ማህበር” መባል አለበት አሉ። ሁለቱም ቡድኖች በያዙት አቋም ስላልተስማሙ የማህበሩን ስም በተሰበሰቡበት አነስተኛ የስዊዘርላንድ መንደር ውስጥ በሚገኝ ተራራ ስም ለመጥራት ወሰኑ። በስዊዘርላንድ የቫውድ ግዛት የሚገኘው የዚህ ተራራ ስም ‘ሞንት ፒለሪን’ ይባላል። ስለዚህ ይህንኑ ስም እንዲይዝ ተደረገና የሞንት ፒለሪን ሶሳይቲ ሚያዚያ ስምንት ቀን አስራ ዘጠኝ አርባ ሰባት ዓ/ም ተቋቋመ።

ማህበሩ ከተቋቋመ በኋላ የኒዎ-ሊበራሊዝም ሃሳብ አመንጭ አሌክሳንደር ሩስቶ እና የወቅቱ የምዕራብ ጀርመን ኢኮኖሚ ካውንስል ዳይሬክተር የነበረው ጓደኛው ሉድዊግ ኤርሃርድ በአባልነት ተቀላቅለውታል። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት መገባደድ በኋላ የአሜሪካ እና የእንግሊዝ ጦር በተቆጣጠረው የምዕራብ ጀርመን ክፍል የኢኮኖሚ ካውንስል ዳይሬክተር ሆኖ የተሾመው ኢኮኖሚስቱ ዶ/ር ሉድዊግ ኤርሃርድ አጋጣሚውን የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፅንሰ ሃሳቦችን በከፊል ተግባራዊ ለማድረግ ተጠቀመበት።

⦿ ጀርመንን ከትቢያ ያነሳት ሉድዊግ ኤርሃርድ  እና ኒዎ-ሊበራሊዝም

ሰኔ 21 ቀን 1948 ዓ/ም ሿሚዎቹን ሳያስፈቅድና ሳያማክር ናዚ ሲተገብረው የቆየውን የዋጋ ቁጥጥር፣ የሰራተኞች ዝቅተኛ ደሞዝ ጣሪያ፣ የዋጋ ቁጥጥር እና አምራቾች መንግስት የሚፈልገውን ምርት ብቻ እንዲያመርቱ ሲደረጉበት የነበረውን የምርት ቁጥጥር እንዲሁም የምግብ ዕደላ(ሬሽን) ፕሮግራም እንዲቀር መወሰኑን በሬዲዮ ያወጀው ሉድዊግ ኤርሃርድ ናዚ በጦርነቱ ምክንያት እያተመ ወደ ኢኮኖሚው ያስገባው እና የምዕራብ ጀርመን ኢኮኖሚ ሊሸከመው ከሚችለው አምስት እጥፍ የሚበልጥ ገንዘብ ከኢኮኖሚው ውስጥ የማስወጣት ስራም ሲሰራ ቆይቷል። በዚያው ዕለት በሬዲዮ ባደረገው ንግግር ከቀጣዩ ቀን ጀምሮ ይጠቀሙበት የነበረውን የድሮው ገንዘብ ‘ሪች ማርክ’ በአዲሱ ‘ደች ማርክ’ እንደሚተካና አስር ሪች ማርክ በአንድ ደች ማርክ እንዲመነዘር መወሰኑን ለህዝብ አሳወቀ።

ሉድዊግ ኤርሃርድ በብቸኝነት ባሳለፈው ውሳኔ ምክንያት በጀርመን የአሜሪካ ጦር አዛዥ በነበሩት ጄነራል ሉዊስ ክሌይ ፊት ተይዞ እንዲቀርብ ተደረገ። ጄነራል ክሌይም ኤርሃርድን “አማካሪዎቼ እንደነገሩኝ ከሆነ የፈፀምከው ትልቅ ስህተት ነው። ስለዚያ ምን ትላለህ?” በማለት ጠየቁት።

ኤርሃርድ በበኩሉ ለጄነራል ክሌይ “አማካሪዎችዎን አይስሟቸው። የእርሶ አማካሪዎች የነገሩዎትን ዓይነት ምክር የእኔም አማካሪዎች ነግረውኛል።” በማለት መልስ ከሰጣቸው በኋላ ወዲያውኑ ቢለቀቅም ከጥቂት ቀናት ቆይታ በኋላ በድጋሚ አሜሪካዊው ኮሎኔል ኦብረስት ፊት እንዲቀርብ ተደረገ። ኮሎኔል ኦብረስትም “ከፍተኛ የሆነ የምግብ እጥረት ባለበት በዚህ ወቅት የዋጋ ቁጥጥር እንዲላላ ማድረግህ እና የምግብ እደላ ፕሮግራማችን እንዲስተጓጎል ማድረግህ ተገቢ ነውን? ዓላማህስ ምንድ ነው?” ብለው ጠየቁት። ludwig erhard

ሉድዊግ ኤርሃርድም “እኔ ያደረግሁት የዋጋ ቁጥጥር እንዲላላ ሳይሆን ፈፅሞ እንዲቀር ነው። የምግብ ዕደላ ፕሮግራምም ጭራሽ እንዲቀር እንጅ እንዲስተጓጎል አላደረግሁም። በጀርመን የምግብ ዕደላ ፕሮግራም የተጀመረው በዋጋ ቁጥጥር ምክንያት የምግብ አቅርቦት ችግር መከሰቱን ተከትሎ ነበር። ዓላማየ የዋጋ ቁጥጥር እንዲቀር በማድረግ ከገበያ የጠፉትን ምርቶች ወደ ገበያ እንዲመለሱ ማድረግ ነው። ምግብ ለማግኘት የሚያስፈልገው ብቸኛ ቲኬት ‘ደች ማርክ’ ነው። ይህን ‘ደች ማርክ’ ለማግኘት ደግሞ የግድ ጠንክሮ መስራት ያስፈልጋል። የዚህን ውጤት ከጥቂት ጊዜ በኋላ አብረን እናይዋለን።” በማለት ለኮሎኔሉ ጥያቄ ምላሽ ሰጥቷል። ጀርመን የአውሮፓ የጋራ መገበያያ የሆነውን ዩሮ ገንዘቧ ከማድረጓ በፊት ስትጠቀምበት የቆየችው ብር ‘ደች ማርክ’ ይባላል።

ይህ የኤርሃርድ ውሳኔ ቆይቶ ትክክል የነበረ እና ውጤቱም አስደናቂ ሆኖ ታይቷል። የዋጋ ቁጥጥር መነሳቱ የምርት አቅርቦት ችግርን የፈታ ሲሆን የገንዘብ ለውጡ ደግሞ የጀርመናዊያንን እህል ውሃ ሲፈታተን የነበረውን ግሽበት አቁሞታል። የዋጋ ቁጥጥር እና ተመን አለመኖር ገበያ የገዥዎችን ፍላጎት በትክክል ለሻጮች/ለነጋዴዎች እንዲደርስ ያደርጋል። የመንግስት የምግብ እድላ እና የድጎማ ፕሮግራም እንዲቀር መደረጉ ለሻጮች/ነጋዴዎች ምግብ ቢያቀርቡ ጥሩ ትርፍ እንደሚያገኙ መልክት ስለሚሰጣቸው ተፈላጊውን ምርት በበቂ ሁኔታ ለገበያ ለማቅረብ ይነሳሳሉ።

ሉድዊግ ኤርሃርድ በተከታዮቹ ወራት ተጨማሪ የኢኮኖሚ ማሻሻያ በማድረግ ታሪፍን ከማስወገድ ጀምሮ ከግለሰቦች የሚሰበሰብ የገቢ ግብር ከሰማኒያ አምስት በመቶ ወደ አስራ አምስት በመቶ ዝቅ እንዲል የተደረገ ሲሆን ከኩባንያዎች ላይ የሚሰበሰበው የገቢ ግብር ደግሞ ከስልሳ አምስት በመቶ ወደ ሃምሳ በመቶ እንዲወርድ አድርጓል። ሰዎች ገንዘባቸውን እንዲቆጥቡ ከፍተኛ ወለድ በማስተዋወቅ የምዕራብ ጀርመን የገንዘብ ክምችት በከፍተኛ ሁኔታ እንዲያድግ እና ኢኮኖሚዋም በከፍተኛ ፍጥነት እንዲመነደግ አደረገ።

አሜሪካ በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ለደቀቁ የምዕራብ አውሮፓ ሃገራት በነደፈችው የማርሻል የኢኮኖሚ ማገገሚያ እና ሌሎች እርዳታዎች ጋር ተደማምሮ ምዕራብ ጀርመን እስከ ጥቅምት ወር አስራ ዘጠኝ ሃምሳ አራት ዓ/ም ድረስ ሁለት ቢሊዮን ያህል ዶላር አግኝታለች። ሆኖም ግን ከዚህ የሚበልጥ ብዙ የማርሻል ፕሮግራም የማገገሚያ ገንዘብ ከደረሳቸው የምዕራብ አውሮፓ ሃገራት አንፃር ሲታይ የጀርመን የኢኮኖሚ እድገት ከሁሉም ፈጣን እና አስደናቂ ነበር። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ይህ ነው የማይባል የሞራል ውድቀት የደረሰባቸው፣ ኑሮአቸው በከፍተኛ ሁኔታ የተናጋባቸው እና ተስፋ በማጣት የተጎሳቆሉት ጀርመናዊያን ከጦርነቱ በኋላ በነበሩት አስር ዓመታት ውስጥ ብቻ አንገታቸውን ቀና ማድረግ ችለዋል። በአስራ ዘጠኝ ስልሳዎቹ መጀመሪያ ላይ ምዕራብ ጀርመን ከአሜሪካ እና ከእንግሊዝ ቀጥሎ በዓለም ትልቁን ግዙፍ ኢኮኖሚ ገነባች።

በአስራ ዘጠኝ ስልሳ ሶስት ዓ/ም የምዕራብ ጀርመን ቻንስለር(ጠ/ሚንስትር) የሆነው ሉድዊግ ኤርሃርድ የኒዎ-ሊበራሊዝም ፅንሰ ሃሳቦችን ይበልጥ እና በስፋት ለመተግበር ዕድሉን አገኘ። የአሌክሳንደር ሩስቶ ጓደኛ እና የሉድዊግ ኤርሃርድ አማካሪ የነበረው አልፍሬድ ሙለር ኒዎ-ሊበራሊዝም የሚለው ስም ከሊበራሊዝም ጋር ተቀራራቢ ስለነበር ጀርመናዊያን በጥርጣሬ እንዳያዩት እና ይህም ፍልስፍናውን ለማስፋፋት እንቅፋት እንዳይሆን በማለት ኒዎ-ሊበራሊዝምን ‘ሶሻል ማርኬት ኢኮኖሚ’[ማህበረሰብ መር ኢኮኖሚ] የሚል አዲስ ስም አወጣለት። የኒዎ-ሊበራሊዝም አቀንቃኞች ደግሞ ‘ኦርዶ ሊበራሊዝም’ እያሉ ሲግባቡበት ቆይተዋል። ኦርዶ የኒዎሊበራሎች መፅሄት ስም ነው።

የሉድዊግ ኤርሃርድ መንግስት “መንግስት በመጠኑ ጣልቃ የሚገባበት•••” የሚለውን የኒዎ-ሊበራሊዝም ፍልስፍና ክፍተት ተጠቅሞ የማህበረስብ ማሻሻያ እና የድጎማ/እርጥባን እቅድ ተግባራዊ ለማድረግ ትልልቅ ንግድ ተቋማት እና ኩባንያዎች በቢዝነሱ ላይ የመወሰን ስልጣን ያላቸው የንግድ/የሰራተኛ ማህበራት በግዴታ እንዲያቋቁሙ የሚያስገድድ ሕግ አጸደቀ። የኩባንያዎች የማስፋፊያ እና የመልሶ ኢንቨስትመንት እቅድ ውሳኔ ሰጭ ባለንብረቶቹ ኩባንያዎች መሆኑ ቀርቶ መንግስት እንዲሆን የሚደነግግ አዋጅ ወጣ። ይህ የማህበረስብ ድጎማ እቅድ የመንግስት ጥገኛ የሆኑ ሰዎች እንዲበዙ በር ከፈተ። ድጎማ ከሚሹ ሰዎቹ አንፃር የመንግስት አቅም በቂ ስላልነበር መንግስት ሰራተኛው ክፍል ላይ ግብር ጨመረ። የሃገር ቤት ኩባንያዎችን ከውጭ ተፎካካሪዎቻቸው መጠበቅ በሚል ኩባንያዎቹ የኢንዱስትሪ ማህበር እንዲያቋቁሙ ተደረጎ ፍላጎታቸውን በፖለቲከኞች አማካይነት ማስጠበቅ እና የውጭ ተፎካካሪዎች በሃገሪቱ የነበራቸው ድርሻ እንዲመነምን ሆነ። ሉድዊግ ኤርሃርድ ቻንስለር ከመሆኑ በፊት ባደረገው ስር ነቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችን ተከትሎ ከፍተኛ የእድገት ደረጃ ላይ የደረሰው የጀርመን ኢኮኖሚ ወደኋላ መንሸራተት ጀመረ። የማህበረስብ መር ኢኮኖሚ የሚል አዲስ መጠሪያ ያገኘው ኒዎ-ሊበራሊዝም ቀስ በቀስ ጸረ ማህበረሰብ እና መንግስት እንዳሻው የሚፈነጭበት የውሸት ገበያ መር ኢኮኖሚ ስርዓት መሆኑ ግልጽ እየሆነ መጣ።

ከአስራ ዘጠኝ ሰላሳ ሁለት ዓ/ም ጀምሮ ጸረ ካፒታሊስት፣ ጸረ ሶሻሊስት እና ጸረ ኮምኒስት ሆኖ መንገድ ሲፈልግ የኖረው ኒዎ-ሊበራሊዝም ገበያ መር ኢኮኖሚን የሚያራምድ መንግስት የሚዘውረው የኢኮኖሚ እና የፖለቲካ ስርዓት ሆኖ ብቅ አለ።ታላቁ የምጣኔ ሃብት ጠበብት ሉድዊግ ቮን ሜስስ ሂውማን አክሽን በተባለው ድንቅ መፅሃፉ ላይ ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት መገባደድ በኋላ አፈር ልሶ የተነሳውን ኒዎ-ሊበራሊዝም “መሃል ቤት የቀረ፣ ፅንፈኛ ሶሻሊዝም እና የፍፁማዊ አምባገነንነት ምንጭ ነው።”ሲል ገልፆታል። ኒዎ-ሊበራሊዝም በተግባር የሕግ የበላይነት(ሩል ኦፍ ሎው) የሚከበርበት እና በንብረት ባለቤትነት መብት አስፈላጊነት የሚያምን ፣ መንግስት በፍትህ አካላት ላይ እንዳሻው የማያዝበት እና የፍርድ ትዕዛዝ የማይሰጥበት፣ የዜጎች ኢኮኖሚያዊ እጣፈንታ ለመንግስት ባላቸው ፖለቲካዊ ወገንተኝነት እና ታማኝነት የማይወሰንበት፣ በመንግስት የሚወሰን ውሳኔ እና እቅድን ሁሉም ዜጎች በተመሳሳይ ቃላት እንዲያነበንቡ የማይገደዱበት እንዲሁም ሙስናን የማያበረታታ ስርዓት ነው።

ታላቁ የኢኮኖሚ ድቀት በእንግሊዝ ‘ኬይኒሽያኒዝም’ እንዲወለድ ምክንያት እንደሆነው ሁሉ በጀርመንም ‘ኒዎ-ሊበራሊዝም’ እንዲወለድ ምክንያት ሆኗል። ሁለቱም ስርዓቶች ከሶሻሊዝም ፅንሰ ሃሳቦች ጋር ብዙም አለመራራቃቸው ደግሞ ለሶሻሊም ስርዓት መፋፋት እና ማንሰራራት ትልቅ ድርሻ እንዲኖራቸው አድርጓል። ከአስራ ዘጠኝ ሰላሳዎቹ እስከ አስራ ዘጠኝ ስልሳዎቹ ዓመታት ያንሰራራው ኒዎ-ሊበራሊዝም በአስራ ዘጠኝ ሰባዎቹ እና ሰማኒያዎቹ ዓመታት ራሱን ሊገልጥ ከማይችልበት አዘቅት ወድቋል። ሆኖም ግን ዛሬ ዛሬ ይህንኑ ኒዎ-ሊበራሊዝም ትርጉሙ እንኳ በቅጡ ያልገባቸው አምባገነኖች የሚቃወሟቸውን ሊበራሎች ለማጥቃት የስድብ ምንጭ በማድረግ ከወደቀበት አንስተውታል። ዓለም ዛሬም የምትፈልገው ጡንቻቸውን ያደለቡ አምባገነኖችን ሳይሆን እንደ ኒዎ- ሊበራሊዝም አይነት አዳዲስ ሃሳቦችን እና ውጥኖችን የሚያመነጩ ግለሰቦችን መሆኑ መታወቅ ይኖርበታል። የግለሰቦች ሃሳብ ተቀባይነት ሳያገኝ ከቀረ ልክ እንደ ኒዎ- ሊበራሊዝም ወድቆ ሊቀር ይችላል እንጅ በጉልበት እንደሰለጠኑት አምባገነኖች በግዴታ በህዝብ ጫንቃ ላይ የሚሰለጥንበት መንገድ የለም።

የኢኮኖሚ ነጻነት ቁልቁለት በኢትዮጵያ

(በቅዱስ መሐሉ) የካናዳው ፍሬዘር ተቋም እና የዓለም የኢኮኖሚ ነጻነት መረብ በየአመቱ የሚያወጣውን ሪፖርት ከሰዓታት በፊት ይፋ አድርጓል።  ሪፖርቱ የ157 ሃገራትን ያካተተ ሲሆን ኢትዮጵያም አምና ከነበረችበት የ141ኛ ደረጃ አራት ደረጃ ዝቅ በማለት የ145ኛ ደረጃን አግኝታለች።  ሆንግ ኮንግ እንደ ሁሌውም የአንደኛ ደረጃን የያዘች ሲሆን ሲንጋፖር፣ ኒውዚላንድ፣ ስዊዘርላንድ፣ ካናዳ፣ ጆርጂያ፣ አየርላንድ፣ሞሪሽየስ፣እና ዱባይ ከሁለተኛ እስከ ዘጠነኛ ደረጃን የተቀዳጁ ሲሆን አውስትራሊያ እና ዩናይትድ ኪንግደም ደግሞ በተመሳሳይ ነጥብ የ10ኛ ደረጃን ይዘዋል።

የሪፖርቱ መመዘኛዎች በሆኑት አምስት የኢኮኖሚ ነጻነት አውታሮች ውስጥ ኢትዮጵያ ከሁለቱ መመዘኛዎች በስተቀር በሌሎቹ ደረጃዋ አሽቆልቁሏል።  የሪፖርቱ ሚዛን ሆነው ከ1 እስከ 10 በሆነ ነጥብ በሚሰጥ ነጥብ የሃገራትን የኢኮኖሚ ነጻነት ደረጃ በሚዳስሰው ሪፖርት የመጀመሪያ መመዘኛ መንግስት በኢኮኖሚው ውስጥ ያለውን ድርሻ እና የሚያደርገውን ጣልቃ ገብነት፣ የመንግስት ገንዘብ አጠቃቀም እና ወጭ እንዲሁም የኩባንያ ግብር ተመንን በመቃኘት ኢትዮጵያ አምና ከነበራት የ6ነጥብ 71 ውጤት ዛሬ በወጣው ሪፖርት ወደ 6ነጥብ 11 ዝቅ ብላለች። ሁለተኛው የኢኮኖሚ ነጻነት ሚዛን ዳሰሰ መህልቁን የሚጥለው በሕግ ስርዓት እና በንብረት ባለቤትነት መብት ላይ ሲሆን በዚህኛውም ሃገሪቱ አምና ካስመዘገበችው የ4ነጥብ 97 ውጤት ወደ 4ነጥብ 96 ወርዳለች። ይህኛው መመዘኛው የፍትሕ ስርዓቱ እና የዳኞች ገለልተኛነት፣ የሕግ ስርዓቱ ተዓማኒነት፣የፖሊስ ታማኝነት፣ የወታደራዊ ተቋሙ በሕግ የበላይነት እና በፖለቲካው ላይ የሚያደርገውን ጣልቃ ገብነት፣የሕጋዊ ውል ጥንካሬ እና ተፈጻሚነት እንዲሁም ወንጀል በቢዝነስ ላይ ያለውን ተጽእኖ ስፋት እና ልክ በመዳሰስ በተጠቀሱት ዘርፎች ኢትዮጵያ ቁልቁለት ላይ መሆኗን ይጠቁማል። ሶስተኛው ሚዛን የገንዘብ ፍሰት መጨመር እና ግሽበትን የሚመለከት ሲሆን በዚህ ዘርፍ ሪፖርቱ ኢትዮጵያ አምና ከነበረችበት የ 5.16 ነጥብ ወደ 5ነጥብ 47 ነጥብ ከፍ ማለቷን ያሳያል።

ኢትዮጵያ ከውጩ ዓለም ጋር ያላትን የኢኮኖሚ ትስስር አስመልክቶ ደግሞ ሪፖርቱ ሃገሪቱ አምና ከነበራት የ5 ነጥብ 28ዓ/ም ውጤት ወደ 4ነጥብ 97 መንሸራተቷን ይገልጣል።በዚህኛው የኢኮኖሚ ነጻነት መለኪያ ሚዛን ኢትዮጵያ ወደ ሃገርቤት በሚገቡ ሸቀጦች እና ምርቶች ላይ የምትጥለው ታሪፍ፣ የንግድ ማነቆ የሆኑ መመሪያዎች እና ደምቦች፣ በጥቁር ገበያ ላይ የሚደረግ የውጭ ገንዘቦች ግብይት ነጻነት እንዲሁም በሃገሪቱ ያለውን የገንዘብ ፍሰት ነጻነት እና የውጭ ኢንቨስትመንት ገደቦች ጥልቀት ይዳስሳል። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ  የገበያ ተዋናዮች እና ውድድር ደካማ ከሆኑት የሃገሪቱ ተቋማት በተጨማሪ ግልጽነት እና ነጻነት የሌለበት መሆኑ ሃገሪቱ የዓለም ንግድ ድርጅትን ለመቀላቀል ያላትን ሕልም እስከዛሬ እውን እንዳይሆን ካደረጉት እንቅፋቶች መሃል አንዱ ነው። የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ወደ ውጭ በምትልከው ቡና፣ወርቅ፣የጨርቃ ጨርቅ ምርቶች እና የቆዳ ውጤቶች እንዲሁም የቅባት እህሎች እና ሌሎች የግብርና ምርቶች አማካይነት ከዓለም ገበያ ጋር  የተቆራኘ ቢሆንም መንግስት በሚከተለው የፖለቲካ አይዲዮሎጅ ምክንያት በሃገሪቱ የባንክ ሲስተም፣የካፒታል ገበያ እና የቢዝነስ ስራዎች ላይ የማያሰራ ከፍተኛ ቁጥጥር መኖር ኢትዮጵያ ያላትን አቅም ተጠቅማ ወደተሻለ የኢኮኖሚ እና የማህበረስብ ዕድገት ምዕራፍ እንዳትደርስ አንቆ ይዟታል። በሪፖርቱ የመጨረሻው የኢኮኖሚ ነጻነት ዳሰሳ ውጤት ማንጠሪያ የሆነው በሃገሪቱ ያሉት የቢዝነስ ሕግጋት እና ደምቦች ናቸው።በዚህ ማዕቀፍ ለንግድ የሚውል የብድር አገልግሎት እና የወለድ ተመን ቁጥጥር፣ የስራ ቅጥር ውል እና የቅጥር ዝቅተኛ የደመወዝ ክፍያ ወለል ነጻነት መኖር አለመኖር፣ የቢዝነስ ድርጅት እና ነጋዲዎችን ገዳቢ ሕግ መኖር አለመኖር፣ ለንግድ ምዝገባ የሚወስደው ቀናት እና የቢሮክራሲ ውጣ ውረድ ስፋት፣ የንግድ ፍቃድ አሰጣጥ ሂደት እና በዚያ ዙሪያ ያሉ ቢሮክራሲዎችን ለማለፍ የሚደረጉ ሕገወጥ የገንዘብ ክፍያዎችን ሁሉ ይዳስሳል። በዚህ ዙሪያ ኢትዮጵያ ከአምናው ነጥብ በ0ነጥብ 23 ውጤት አሻሽላለች።

በአፍሪካ በሕዝብ ብዛቷ ሁለተኛ በሆነችው ሃገር ኢትዮጵያዊያን የሚያገኙት ዓመታዊ የነፍስ ወከፍ ገቢ ከምስራቅ አፍሪካ (በቂ መረጃ ያለም በሚል በሪፖርቱ ያልተካተተችውን ኤርትራ እና ሶማሊያን  ሳይጨምር) የመጨረሻ ዝቅተኛው ነው። በዓለም የመጨረሻ ድሃ በሆነችው ኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ነጻነት ማሽቆልቆሉ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ቁልቁል እየሄደ እና ድህነትም ይበልጥ እየተንሰራፋ መሆኑን ይናገራል።  የኢኮኖሚ ነጻነት ቁልቁል መውረድ የሕግ የበላይነት እና የፍትህ ተቋማት ነጻነት፣የሃይማኖት ነጻነት፣የሰው ሃይል ዕድገት ነጻነት፣ የሞላዊነት እና የማህበረሰብ ብልጽግና ውድቀት አመላካች መንገድም ነው። የኢኮኖሚ ነጻነት ከሌለ የሲቪል ማህበረሰብ ተቋማት ነጻነት አይኖርም።ነጻነት የሌላቸው የሲቪል ማህበረሰብ ተቋማት ደግሞ ደካማ ናቸው። በምስራቅ አፍሪካ ደካማ የሲቪል ማህበረሰብ ተቋማት የሚገኙትም በኢትዮጵያ ውስጥ ነው። ጠንካራ የሲቪል ማህበረሰብ ተቋማት ባሉበት ሃገር ጠንካራ የመንግስት ተቋማት እንደሚኖሩ ከጎረቤት ኬንያ ማየት እንችላለን። በጥቅሉ ሲታይ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከፍተኛ የስትራክቸራል ችግር እንዳለበት ዓይኑን የገለጠ ሁሉ ሊያየው በሚችል ደረጃ ገዝፎ ይታያል። ይሄ የኢኮኖሚ መዛነፍም በአሁን ሰዓት በኢትዮጵያ የፖለቲካ አምዱን ሲነቀንቀው ዓለም እየተመለከተ ነው።

[OFFICIAL] NEWS RELEASE

Global economic freedom up slightly; Ethiopia ranks 145 among 159 jurisdictions

Ethiopia ranks 145 out of 159 countries and territories included in the Economic Freedom of the World: 2016 Annual Report, released today by TEAM in conjunction with Canada’s Fraser Institute. TEAM is a member of the Economic Freedom network and the official co-publisher of the Economic Freedom of the world reports in Ethiopia.

Last year, Ethiopia ranked 141.

In the Sub-Saharan Africa, Ethiopia is the second-most populous state, with an estimated population of 97 million. With a per capita income of $ 550, it is among the world’s poorest countries, due to substantially lower per capita income as compared to the regional average. The extent of economic freedom is directly associated with the entrepreneurship and represents the enhancement of economic growth of a country. 

Economic freedom is every human’s fundamental right to control his property and labor. Economic freedom of a state reflects the growth and happiness associated with the living standards in terms of robust and positive outcomes. Research study shows that there must be economic freedom if a state is willing to attain maximum growth in its economy.

Hong Kong again tops the index, continuing its streak of number one rankings, followed by Singapore, New Zealand, Switzerland, Canada, Georgia, Ireland, Mauritius, and United Arab Emirates. Australia and the United Kingdom tied for 10th.

“Hong Kong is still number one, but because democracy is the best safeguard of freedom, if China, which ranks low in economic freedom, encroaches on Hong Kong, we can expect Hong Kong’s ranking to fall,” said Fred McMahon, Dr. Michael A. Walker Research Chair in Economic Freedom with the Fraser Institute.

The 2016 report was prepared by James Gwartney, Florida State University; Robert A. Lawson, Southern Methodist University; and Joshua Hall, West Virginia University.

It is based on data from 2014 (the most recent year of available comparable data) and measures the economic freedom (levels of personal choice, ability to enter markets, security of privately owned property, rule of law, etc.) by analyzing the policies and institutions of 159 countries and territories.

“Economic freedom leads to prosperity and a higher quality of life, while the lowest-ranked countries are usually burdened by oppressive regimes that limit the freedom and opportunity of their citizens,” McMahon said.

The 10 lowest-ranked countries are: Iran, Algeria, Chad, Guinea, Angola, Central African Republic, Argentina, Republic of Congo, Libya and lastly Venezuela. Some despotic countries such as North Korea and Cuba can’t be ranked due to lack of data.Other notable rankings include Germany (30), Japan (40), France (57), Russia (102), India (112), China (113) and Brazil (124).

According to research in top peer-reviewed academic journals, people living in countries with high levels of economic freedom enjoy greater prosperity, more political and civil liberties, and longer lives. For example, countries in the top quartile of economic freedom had an average per-capita GDP of US$41,228 in 2014, compared to US$5,471 for bottom quartile nations. Moreover, the average income in 2014 of the poorest 10 per cent in the most economically free countries (US$11,283) dwarfed the overall average income in the least free countries (US$5,471). And life expectancy is 80.4 years in the top quartile of countries compared to 64 years in the bottom quartile.

The Fraser Institute produces the annual Economic Freedom of the World report in cooperation with the Economic Freedom Network, a group of independent research and educational institutes in nearly 100 nations and territories. It’s the world’s premier measurement of economic freedom, measuring and ranking countries in five areas: size of government, legal structure and security of property rights, access to sound money, freedom to trade internationally, and regulation of credit, labour and business.

Ethiopia  scores in key components of economic freedom (from 1 to 10 where a higher value indicates a higher level of economic freedom):

  • Size of government: changed to 6.11 from 6.71 in the last year’s report
  • Legal system and property rights: changed to 4.96 from 4.97
  • Access to sound money: changed to 5.47 from 5.16
  • Freedom to trade internationally: changed to 4.97 from 5.28
  • Regulation of credit, labour and business: changed to 6.50 from 6.27

Ethiopia suffers from a number of structural constraints. The government takes no legal or political measures to prevent the emergence of monopolistic structures in the economy. Market competition in Ethiopia functions under a weak institutional framework, with uneven and non-transparent rules for market participants. This is one of the reasons why the country still has not managed to fulfill all conditions for membership in the World Trade Organization (WTO). Civil-society traditions are very weak. The current government controls all sectors of the economy and political life. In general, Ethiopia under the present government lacks a vivid civil society like that found in neighboring Kenya or Tanzania.

International Rankings

Hong Kong has the highest level of economic freedom worldwide, with a score of 9.03 out of 10, followed by Singapore (8.71), New Zealand (8.35), Switzerland (8.25), Canada (7.98), Georgia (7.98), Ireland (7.98), Mauritius (7.98), United Arab Emirates (7.98), Australia (7.93), and United Kingdom (7.93). Other notable countries include the United States (7.75), Germany (7.55), Japan (7.42), Russia (6.66), India (6.50) and China (6.45).

About the Economic Freedom Index

Economic Freedom of the World measures the degree to which the policies and institutions of countries support economic freedom. This year’s publication ranks 159 countries and territories. See the full report at www.freetheworld.com.

FOR MORE INFORMATION CONTACT US:

info@teaminitiatives.org

የሆንግ ኮንግ ተዓምራዊ እድገት ሚስጥር!

ሆቴየግለስብ ነጻነት!

“ዴሞክራሲያዊ” የሚል መጠሪያ ያላቸው እና ስለ ዴሞክራሲ የሚያወሩ መንግስታት ሁሉ ዴሞክራሲያዊ እንዳልሆኑት ሁሉ የሆነ ሃገር የሚከተለውን ስርዓት እንዲህ ነው ከማለት በፊት የሚተገብሩትን ስርዓት እንጅ የስርዓቱን ስም ማየት ስህተት ላይ ይጥላል።ለምሳሌ ስም ብቻ ለሚመለከቱ ሰዎች አውሮፓ በሶሻሊዝም ስርዓት ስር ያለች ሊመስላቸው ሁሉ ይችላል።ምክንያቱም በአውሮፓ ህብረት ውስጥ ካለው 751 ወንበር ውስጥ ከ450 በላይ የሚሆነውን የያዙት ስማቸው ‘ሶሻሊስታዊ’ ከሚል ፓርቲዎች ተመርጠው የገቡ ሰዎች ናቸው።እውነታው ግን ሶሻሊስታዊ አሰራሮችን ከጤና(በየሃገሩ ያሉት በሽታወች ስለሚለያዩ)፣ድጎማ(ዌልፌር) እና ከአካባቢ ፖሊሲዎች( በየሃገሩ ያሉ የኢንቫይሮንመንት ችግሮች ስለሚለያዩ) በቀር በአውሮፓ ሕብረት አገራት ውስጥ ሶሻሊዝም ጋር ቁርኝት ያላቸውን አሰራሮች መተግበር በሕግ ክልክል ነው። ይህ ብዙዎች ሶሻሊስት የሚመስሏቸውን ግን በተግባር ካፒታሊዝምን ከብዙ ሃገራት በተሻለ መንገድ በሚተገብሩት የስካንዲኒቪያ ሃገሮች ጭምር የሚተገበር ደረቅ እውነታ(ፋክት) ነው።ዴንማርክ ይህ ሕግ ባይመለከታትም ካፒታሊዝምን በመተግበር ግን ከሁሉም የስካንዲኒቪያ ሃገሮች ብቻ ሳይሆን ከአሜሪካም ትበልጣለች።

“የኤዥያ ተዓምራት” የሚባሉት ሃገራት ያደጉት በምን ዓይነት የፖለቲካል ኢኮኖሚ ስርዓት እንደሆን ለመረዳት ይህን ጽሁፍ ካነበቡ በኋላ ፍርዱን ለራስዎ ይስጡ።እኔም “ነገር ከስሩ•••” እንዲሉ ከስረ መሰረቱ ለማሳየት ሆንግ ኮንግን መነሻ ማድረግ ፈለግሁ። እኤአ በ1960ዎቹ ቅኝ ገዥዋ እንግሊዝ እንደ አንዲት አነስተኛ የአሳ ማስገሪያ መንደር ነበር የምታያት-ሆንግ ኮንግን! በዚያን ጊዜ ሆንግ ኮንግ ዘጠኝ መቶ ሽህ (900,000) ያህል ህዝብ ነበራት። እኤአ ከ1961ዓ/ም በኋላ ለሆንግ ኮንግ አለቃ ሆኖ በእንግሊዝ የተሾመው ሰር ጆን ጀምስ ከሃገሩ እንግሊዝ የሚተላለፉለትን ህዝብን አደህይቶ እና አቆርቁዞ የመግዥያ መመሪያዎች በመጣስ የሆንግ ኮንግ ነዋሪዎችን የሰቆቃ ታሪክ ለመቀየር መስራት ጀመረ። እንግሊዝ ከፍተኛ ግብር እየጣለች ስትበዘብዛቸው የኖሩት የሆንግ ኮንግ ነዋሪዎች በሰር ጆን ጀምስ ነጻ ወጡ። ከጥቂት የግብር ስርዓት በስተቀር አብዛኛውን የግብር ስርዓት እንዳትከፍሉ ብሎ ወሰነ። ሆንግ ኮንግ ከግዙፍ ኩባንያዎች ገቢ ላይ 15በመቶ ግብር ትሰበስባለች።

ሆንግ ኮንግ ከወደብ በስተቀር ምንም ዓይነት የተፈጥሮ ሃብት የሌላት ሃገር መሆኗንም አትርሱ። እንግሊዛዊው ሰር ጆን ጀምስ የሆንግ ኮንግ ሰዎች ሰርተው መብላት ይችሉ ዘንድ ከማንኛውም ዓይነት የቡድን ሰንሰለት ነጻ አድርጎ ለቀቃቸው። ሰር ጆን ጀምስ ከነጻነት በስተቀር ሌላ ምንም ነገር ሊሰጣቸው እንደማይችል እንዲሁም ከእንግሊዝ የሚሰፈርላቸው የእህል ርዳታም ከዚህ ጊዜ በኋላ እንደማይኖር ለሆንግ ኮንግ ሰዎች በግልጽ ነገራቸው። ማንም ሰው ያለፍቃዱ በቡድን መደራጀት የለበትም አለ። የሆንግ ኮንግ ነዋሪዎች ህዝብን ረግጦ ለመግዛት ከሚያመቸው ቡድናዊ የመንጋ አስተሳሰብ ወደ ‘ሰው’ ነት ተሸጋገሩ። በሆንግ ኮንግ የሰው ልጅ ጭንቅላት ስራውን መስራት ጀመረ።ከዚያ በፊት ማንም ማሰብ አይችልም ወይም ቢያስብም ተፈጻሚ የሚሆነው የቡድን እንጅ የግለሰብ አሳብ አልነበረም።

እኤአ በ1990ዎቹ አጋማሽ ላይ ማለትም ሆንኮንጋዊያን እንደ ግለሰብ ማሰብ፣ መስራት፣ መነገድ እንደሚችሉ እና ያለ ፍላጎታቸው የማንም ሰው ቡድናዊ ዓላማ ተፈጻሚ እንደማይሆንባቸው ከተረጋገጠ ከ30አመታት በኋላ የሆንግ ኮንግ ሰዎች አመታዊ ገቢ ከቅኝ ገዥያቸው እንግሊዝ ዜጎች በ25 በመቶ ብልጫ አሳየ። ቅኝ ገዥዋ እንግሊዝ ብርክ ያዛት። ደነበረች። ሃብታም ህዝብን በርግጥም ረግጦ በግድ መግዛት አይቻልም። ይህን ጠንቅቃ የተረዳችው እንግሊዝ እኤአ ሃምሌ 1 ቀን 1997ዓ/ም ሆንግ ኮንግን ከመቶ ሃምሳ(150) የግዞት ዓመታት በኋላ ለቻይና ጥላት ሄደች። ይህን ክፍል አንድ ጹፍ ከመዝጋቴ በፊት ለግለሰብ ነጻነት እውቅና የሚሰጥ የፖለቲካል ኢኮኖሚ ስርዓት ካፒታሊዝም ብቻ መሆኑን ማስታወስ እወዳለሁ።

የሚዲያ፣የፍትህ እና የፋይናንስ ተቋማት ነጻነት Screen Shot 2015-10-31 at 22.00.39

ሆንግ ኮንግ የቻይና ኮምኒዝም ስርዓት የማይተገበርባት ልዩ ግዛት ናት። እንግሊዝ ሆንግ ኮንግን ለቻይና በምትመልስበት ወቅት ለሆንግ ኮንግ መተዳደሪያ የሚሆን እና ለ50 ዓመታት የሚሰራ የራሷ መሰረታዊ ሕግ እንዲኖራት አድርጋለች።ይህ መሰረታዊ ሕግ ሆንግ ኮንግን የንግድ እና የንብረት ባለቤትነት መብት፣የመናገር እና የሚዲያ ነጻነት፣የፍትህ እና የዳኝነት ነጻነት፣የግለሰብ፣የፋይናንስ ተቋማት ነጻነት እንዲኖራት አስችሏታል። ከሆንግ ኮንግ አንጻር እነዚህ ነጻነቶች በዋናዋ የቻይና ምድር የሉም ማለት ይቻላል።

ሆንግ ኮንግ 70አባላት ያሉት የሕግ አውጭ ም/ቤት ያላት ሲሆን ከዚህ ውስጥ 35 ያህሉ በቀጥታ በህዝብ ምርጫ ይመረጣሉ። ከንግዱ ማህበረሰብ፣ከሲቪል ማህበረሰብ፣ከአሰሪዎች  እና ሰራተኞች፣ ከወጣቶች፣ከሴቶች፣ከጤና ባለሙያዎች ወዘተ የሚመረጡ ወኪሎች ደግሞ 30 ወንበር ይይዛሉ። የተቀረውን 5 ወንበር ደግሞ የሆንግ ኮንግ 18 አውራጃወች በቅድሚያ ከመረጧቸው ሰዎች ውስጥ ለህዝብ ምርጫ በማቅረብ ያስመርጣሉ። በቀጥታ በህዝብ የሚመረጠው ምርጫ ዴሞክራሲያዊ በመሆኑ እና ህዝቡ ለቻይና ያጎበድዳሉ የሚላቸውን ፖለቲከኞችን እንደማይመርጥ ይታወቃል። በዚህም ምክንያት ቻይና የሆንግ ኮንግን መሰረታዊ ሕግ[ቤዚክ ሎው] ‘የመጨረሻው ተርጓሚ አካል ነኝ’ በሚል በፖለቲካ ጉዳዮች ላይ ጣልቃ በመግባት በተደጋጋሚ እንደታየው የሆንግ ኮንግን ገዥ በእጅ አዙር ትሾማለች።

ይህ ሹመት የሚከናዎነው ግን ከሆንግ ኮንግ 18አውራጃዎች በጥንቃቄ ቀድመው በሚምረጡ 1200 ያህል አባላት ያሉት እና ለቻይና ኮምኒስት ፓርቲ ቅርብ በሆኑ ሆንግ ኮንጋዊያን በተቋቋመ የምርጫ ኮሚቴ ነው። ቻይና ከዚህ ባለፈ የብዙ ክፍለ ዘመናት የማናቆር፣ የተንኮል እና የአገዛዝ ጥበብ ባለቤት የሆነችው እንግሊዝ ያልገዛቻትን ሆንግ ኮንግ እንደ ህጻን ልጅ አባብላ ይዛታለች። አንዳንዴ ታስፈራራታለች እንጅ የተቀረውን በቢሊዮን የሚቆጠር ህዝቧን ቀስፋ በያዘችበት ኮምኒስታዊ መንገድ በጉልበት ልርገጥሽ አላለቻትም። ሆንኮንጋዊያን በበኩላቸው “ቻይናዊያን አይደለንም፤ቻይና በውስጥ ጉዳያችን ጣልቃ መግባቷን ታቁም!” ማለቱን አጠናክረው ገፍተውበታል። ይህን ርዕስ ከመቋጨቴ በፊት አንባቢዎች ለሚዲያ፣ለፍትህ እና ለፋይናንስ ተቋማት ነጻነት የሚሰጠውን የፖለቲካል ኢኮኖሚ ስርዓት እንዲያስታውሱ እና ለራሳቸው መልሱን እንዲሰጡ አሳስባለሁ።

ሆሊየኢኮኖሚ ነጻነት!

በዓለም ላይ እጅግ በጣም ሃብታም ህዝብ ከሚኖርባቸው ሃገራት ውስጥ ከቀዳሚዎቹ ተርታ የምትሰለፈው ሆንግ ኮንግ ከትላልቅ የዓለም የፋይናስ መገበያያ ሃገራትም ዋነኛዋ ናት። የኢኮኖሚ ነፃነት የነገሰባት ሆንግ ኮንግ የዜጎቿ አማካይ የመኖሪያ እድሜ ከ80ዓመት በላይ ነው። የኢኮኖሚ ነፃነት የሰውን ልጅ ከችጋር እና ሰቀቀን ነፃ ስለሚያደርገው ሰዎች ያለ እድሜያቸው እንዳይሞቱ ትልቅ አስተዋፆ ያደርጋል። ሰባት ሚሊዮን ያህል ሃብታም ህዝብ ያላት ሃገር ሆንግ ኮንግ አመታዊ የኢኮኖሚ ጠቅላላ ምርቷ(ጂዲፒ) 369.4ቢሊዮን ዶላር ነው። የሆንግ ኮንግ ዜጎች ዓመታዊ የነፍስ ወከፍ ገቢ ከ51 ሽሕ የአሜሪካ ዶላር በላይ ሲሆን በዓለም ላይ ዜጎቻቸው የተሻለ ገቢ ያገኛሉ ከሚባሉ ሃገራት በተለይም ብዙ ኢትዮጵያዊያን ሃብታም ናቸው ብለው ከሚያስቧቸው ሃገራት ዜጎች አንፃር ሲታይ የሆንግ ኮንግ ሰዎች ዓመታዊ ገቢ በአማካይ 264%(በመቶ) ይበልጣል።

የዓለም ባንክ በየዓመቱ በሚያወጣው ለቢዝነስ ምቹ የሆኑ ሃገራትን የሚዳስስበት ሪፖርት ላይ ሆንግ ኮንግ ቀዳሚ ስትሆን የካናዳው ፍሬዘር ኢንስቲትዩት ሲያወጣው በኖረው የኢኮኖሚ ነፃነት ሪፖርት ላይም እስካሁን የሚገዳደራት ሌላ ሃገር አልተገኘም። ሆንግ ኮንግ ላለፉት 21 ዓመታት የሄሪቴጅ ፋውንዴሽን እና ዋል ስትሪት ጆርናል በጋራ ሲያወጡት በኖረው እና የሃገራትን የኢኮኖሚ ነጻነት የሚዳስስ ሪፖርት ላይም ለተከታታይ 21 ዓመታት አንደኛ መሆን ችላለች። ሆንግ ኮንግ በሪፖርቱ ከተካተቱ 172 የዓለም ሃገራት ውስጥ የካፒታሊዝምን ኢኮኖሚያዊ ንድፈ ሃሳቦች በተግባር በማዋል የሚስተካከላት ሃገር የለም። ሆንግ ኮንግን አንደኛ ያሰኟት መስፈርቶች ነጻነትን ለሚወዱ የሰው ልጆች ሁሉ እንደ ምርጥ ሙዚቃ ይደጋገማል። ስለዚህ እኔም ደግሜ ደጋግሜ ስለዚያች ሚጢጢ የኤዥያ ምድር እፅፍላችኋለሁ። አዎ! ስለዚያች ትንሽ የድሆች የአሳ ማስገሪያ መንደር ስለነበረችው ምድር እከትባለሁ። ከሃገሯ መሬት አንዳችም ማዕድን የማይወጣባት፥ የግብርና ምርቷ ዜሮ በመቶ (0%) የሆነባት እና ከወደብ በቀር ምንም ዓይነት የተፈጥሮ ሃብት ስለሌላት ሆንግ ኮንግ ስኬት እተርካለሁ። ምክንያቱም ሆንግ ኮንግ አገር በወሬ፣ በስብሰባ፣ በመፈክር እና በፕሮፖጋንዳ እንደማያድግ ጥሩ ማሳያ ትሆናለች።

የሆንግ ኮንግ የኢኮኖሚ እድገት፥ በሃብት የመመንደጓ እና የብልፅግናዋ ቁልፎች ከሌሎች ሃገራት ሁሉ ልቆ የተገኘው የኢኮኖሚ ነጻነቷ የአምበሳውን ድርሻ ይይዛል።ሆንግ ኮንግ ከሌሎቹ ሃገራት ሁሉ በኢኮኖሚ ነጻነቷ በልጣ የተገኘችው:-1ኛ፡ በአንጻራዊነት ምንም ሙስና የሌለባት ምድር መሆኗ፣ 2ኛ: ብቃት ያለው እና ገለልተኛ የፍትህ ሥርዓት ስላላት፣ 3ኛ፡ለግለሰቦች ሃብት እና ጥረት ህጋዊ ከለላ የምትሰጥ እና የሕግ የበላይነት የሰፈነባት ምድር መሆኗ፣ 4ኛ፡ ያልተወሳሰበ፣ ግልጽ፣ እና አነስተኛ የግብር ስርዓት ተግባራዊ ማድረጓ፣ 5ኛ፡ በሆንግኮንግ ውስጥ የሽያጭ ታክስ(ግብር) እና ተጨማሪ እሴት ታክስ ከነጭራሹ አለመኖሩ፣ 6ኛ፡ የሆንግኮንግ ዜጎች ከቋሚ ንብረታቸው ላይ ከሚያገኙት ጥቅም ምንም አይነት ግብር አለመክፈላቸው(ለምሳሌ ቤት ሲሸጡም ሆነ ሲያከራዩ ለመንግስት የሚከፍሉት ግብር የለም) እና በውርስ ከሚገኝ ሃብት ላይም ምንም አይነት ግብር አለመከፈሉ፣ 7ኛ፡ በአንጻራዊነት ሆንግኮንግ ምንም አይነት የውጭ ሃገር እዳ ወይም ብድር የሌለባት ሃገር በመሆኗ እና 8ኛ፡ በሆንግኮንግ የንግድ እንቅስቃሴ ውስጥ ወደሃገር ቤት የሚገቡም ሆነ ከሃገር የሚወጡ ሸቀጦች እና ሌሎች እቃዎች ላይ ቀረጥ የሚባል ነገር ባለመኖሩ ነው። የሆንግ ኮንግ ተዓምራዊ ዕድገት ሚስጥራት ተብሎ ከላይ ጀምሮ የተዘረዘሩት ምክንያቶች ሁሉም ከካፒታሊዝም ስርዓት ውጭ የሚሰሩ አይደሉም። ስለዚህ ሆንግ ኮንግን ጨምሮ የአራቱም የኤዥያ ነብሮች ተዓምራት የኢኮኖሚ ዕድገት ሚስጥር ካፒታሊዝም መሆኑን ጠቅሼ ጽሁፌን መቋጨት ወደድኩ። ምናልባት ይህ የማይዋጥለት ሊኖር ስለሚችል ስለ አራቱ የኤዥያ ነብሮች የኢኮኖሚ እድገት ሚስጥር ይበልጥ መረዳት እንዲችል እኤአ በ1993ዓ/ም የወጣውን “ዘ ኤዥያን ሚራክልስ” የሚለውን የዓለም ባንክ ሪፖርት እንዲያነብ ጋብዥዋለሁ።

ዋልት ዊትማን እና ልማታዊ መንግስት

ልማትዊየሁለተኛው የዓለም ጦርነትን መገባደድ ተከትሎ አሜሪካ የማርሻል የኢኮኖሚ ማገገቢያ እና የክላሲካል ሊበራሊዝም ፖለቲካል ኢኮኖሚ ግንባታ ድጋፍ ለአውሮፓዊያኑ ስትነድፍ ያዩት ኢኮኖሚስቶች ትኩረታቸውን ሶስተኛው ዓለም በሚባለው ወይም በኦፊሴል ያላደጉ ሃገራት በሚባሉት የኤዥያ፣ አፍሪካ እና ደቡብ አሜሪካ ሃገራት ላይ አደረጉ። እነዚህ ስፍራዎች ባብዛኛው ያልተማረ ህዝብ የሚኖርባቸው፣ ስራ አጥነት በከፍተኛ ደረጃ የተንሰራፋባቸው እና ፈጣን የህዝብ ቁጥር እድገት የሚታይባቸው ከመሆናቸው በተጨማሪ ኢኮኖሚያቸውም ከኋላ ቀር ግብርና ጋር የተሳሰረ ነው። የህዝብ ሃብትም በገሃድ ሲመዘበር እና ወደ ውጭ ሃገራት ሲሸሽ የሚታየው ከነዚህ አካባቢዎች ነው። በነዚህ ስፍራዎች የሚኖረው ህዝብ ኑሮም በከፍተኛ ግሽበት የተጎዳ፣ የመሰረታዊ ሸቀጦች እጥረት ሰለባ የሆነ እና ለጥቁር ገበያም የተጋለጠ ነው።

ዋልት ዊትማን የተባለ የማሳቹሴት ኢንስቲቲዩት ኦፍ ቴክኖሎጅ ኢኮኖሚስት ሁኔታውን ካጤነ በኋላ በ1960 ዓ/ም የፀረ ኮሚኒስት ማኒፌስቶ ነው ያለውን “የኢኮኖሚ እድገት ደረጃዎች፡-የሶስተኛው ዓለም እቅድ” ፃፈ። በዋልት ዊትማን የተነደፈው ይህ የመንግስት ቅርጽ እና የኢኮኖሚ ንድፈ ሃሳብ እቅድ ‘ልማታዊ መንግስት’ የሚል ስም አግኝቷል። ዋልት ዊትማን እንደሚለው ከሆነ ያላደጉ ሃገራት በድህነት አዙሪት ቀለበት የወደቁ ስለሆነ እድገት ከውስጥ ማመንጨት አይቻላቸውም። ስለዚህ መንግስት ይህን የድህነት ቀለበት ጥሶ እስኪወጣ ድረስ መጠነ ሰፊ ፕሮጄክቶች በመንግስት መከናወን አለባቸው ባይ ነው። እንደ ዊትማን ከሆነ ለነዚህ መጠነ ሰፊ ፕሮጀክቶች የሚሆነውን ገንዘብ የዓለም ባንክ በብድር መልክ ሊሰጥ ይገባል። በርግጥ የዓለም ባንክም በዚሁ መሰረት ለሃገራት ብድር ሲያበድር ኖሯል።

በዚያን ወቅት ከወደ ለንደን ስኩል ኦፍ ኢኮኖሚክስ የሚጮኽውን ሰው ግን ለማድመጥ የወደደ አልነበረም። ይህ ድንቅ ኢኮኖሚስት ፒተር ባወር ነበር። “እባካችሁ! እርዳታ አገር ያሳድጋል ማለት እብደት ነው። በውጭ ኢንቨስትመንት እንጅ በውጭ እርዳታ ያደገ አንድም ሃገር የለም። መንግስት ኢኮኖሚውን በሚቆጣጠርበት ሃገር ውጤቱ እድገትና ብልፅግና ሳይሆን ጭቆና፣ ሙስና እና ሰቆቃ ብቻ ነው።” በማለት ድምፁን አሰማ። በመንግስት ተጠፍንጎ የተያዘ ኢኮኖሚ ማንም ያቅደው ማን ለገበያ ምቹ የሆነ ስርዓትን እስካልፈጠረ እና የነፃ ማህበረሰብ ተቋማት እስካልተገነቡ ድረስ ውጤቱ ከሶሻሊዝም ስርዓት የተለየ አይሆንም። በመሰረቱ መንግስት ለአንድ ሃገር ለሃብት መፈጠር ምክንያት የሚበጁ ፖሊሶዎችን እና ነጻ ተቋማትን በሕግ እንዲቋቋሙ ከማድረግ ባለፈ እና ሰዎች በነጻነት የሚንቀሳቀሱበትን በሕግ የበላይነት የሚመራ ስርዓት ከመጠበቅ ባለፈ በራሱ ሃብት ሊፈጥር አይችልም። መንግስት ሃብት ይፈጥራል ብሎ ማሰብ በራሱ መዥገር ወይም ቁንጫ ወይም ቅማል ደም በመምጠጥ ፋንታ ደም ይለግሳሉ እንደ ማለት ነው።

የልማታዊ መንግስትን ንድፈ ሃሳብ ለመጀመሪያ ጊዜ ቀምሮ ያቀረበው ኢኮኖሚስቱ ዋልት ዊትማን በ1990ዎቹ ባደረገው ቃለ ምልልስ “ልማታዊ መንግስት” የሚባለው ስርዓት እንደማይሰራ በአንደበቱ ተናግሯል። የለንደን ስኩል ኦፍ ኢኮኖሚክስ ምሁር የሆነውን ፒተር ባወር አቋም በማንፀባረቅ የተናገረው ዋልት ዊትማን “ስራየ ብየ ፒተር ባወርን ባደምጠው ኖሮ የእኔ አቋም ስህተት እንደነበር ለማወቅ ሶቬት ህብረት እስክትፈራርስ መጠበቅ ባላስፈለገኝ ነበር።” ብሏል። የዓለም ባንክም በ1996ዓ/ም ባወጣው ‘ፍሮም ፕላን ቱ ማርኬት’ [ከማዕከላዊ የመንግስት ዕቅድ ወደ ገበያ] በሚለው ሪፖርቱ ላይ የዋልት ዊትማንን መንገድ መከተሉ ስህተት ላይ እንደጣለው በመግለፅ አቋሙን ከፒተር ባወር ጋር አንድ አድርጓል።

የልማታዊ መንግስትን ንድፈ ሃሳብ በቀመረው ሰው ሳይቀር የልማታዊ መንግስት ስርዓት በቅርብ ሩቅ  የድህነት፣ የስደት እና የጠኔ ምንጭ መሆኑ ተረጋግጧል። እንዲህ ያለ ስርዓት ባለበት ሃገር የገንዘብና የሃብት ምንጭ ሁሉ በመንግስት ቁጥጥር ስር ስለሚወድቅ ለስርዓቱ ታማኝ ከሆኑና ከሚያጎበድዱት በቀር ብዙሃኑ እንዲበለፅግ አይፈቀድለትም። በእንደዚህ አይነት ስርዓት ውስጥ ሆኖ በጥረት ሃብት ለማግኘት መሞከር እጅግ አድካሚ እና ፈታኝ ከመሆኑም በላይ መንግስት የሚሰሩ ሰዎችን በማያባሩ ‘ልማታዊ’ የመዋጮ አይነቶች ድካማቸውን ፍሬ አልባ በማድረግ ጥሪታቸውን ሁሉ ያራቁትባቸዋል። በልማታዊ መንግስት አሰራር መሰረት ሃብታም የሚሆኑት የሚሰሩ ሰዎች ሳይሆን መንግስት ሃብታም እንዲሆኑ የሚመርጣቸው እና የሚፈቅድላቸው ሰዎች ብቻ ናቸው። በእንዲህ አይነት ስርዓት ውስጥ ጥቂቶች በብዙዎች ኪሳራ የማይገባቸውን ሃብት እንዲያጋብሱ “የማሪያም መንገድ” ይከፈትላቸዋል።

ልማታዊ መንግስት የሚባለው የሚያወጣው ሕግ ተፈፃሚ የሚሆነው በዜጎች ላይ ብቻ ነው። በዚህም ምክንያት የልማታዊ መንግስት ስርዓት የፍትህ መሰረት የሕግ የበላይነት(ሩል ኦፍ ሎው) ሳይሆን በሕግ የበላይነትን (ሩል ባይ ሎው) ማስጠበቅ ነው። ይህንኑ የበላይነት ለማስጠበቅም የፍትህ ስርዓቱ መንግስት እንዳሻው ጣልቃ የሚገባበት እና ባለስልጣናት ለዳኞች ቀኝን ትዕዛዝ በማሳለፍ የሚፈልጉትን የፍርድ ትዕዛዝ የሚሰጡበት ጭምር ነው። በልማታዊ መንግስት ስርዓት ስር የሚኖሩ ዜጎች ኢኮኖሚያዊ እጣፈንታ የሚወሰነው ለመንግስት ባላቸው ፖለቲካዊ ወገንተኝነት እና ታማኝነት ነው። ልማታዊ መንግስት የሚያሳልፈውን ውሳኔ እና እቅድ ዜጎች ወጥ በሆነ መንገድ እንዲያምኑ እና በተመሳሳይ ቃላት እንዲያስተጋቡ የሚደረግበት ስርዓት ነው። ይህ ዓይነት ስርዓት ሙስና መገለጫው ከመሆኑ ባሻገር የነፃ ማህበረሰብ ተቋማት አስፈላጊነትንም አይቀበለም።

ካፒታሊዝም እና ኢኮኖሚክስ 

ሉድዊግካፒታሊዝም ለሰው ልጅ እንደ ግለሰብ እውቅና እና ነጻነት የሚሰጥ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ስርዓት ስርዓት ነው። የካፒታሊዝም ዋና መገለጫው ጠንካራ የህግ ስርዓት፣ የፖለቲካ ነጻነት፣ የኢኮኖሚ ነጻነት፣ የሚዲያ ነጻነት፣ የመሰብሰብ እና የመደራጀት ነጻነት ናቸው። ካፒታሊዝም በግለሰቦች መብት እውቅና፣ በህግ የበላይነት እና በኢኮኖሚ ነፃነት ላይ የሚቆም ፍትሃዊ እና ሞራላዊ ስርዓት ነው። ካፒታሊዝም ማህበራዊ ትብብርን እና የህብረት ስራን በመፍጠር ረገድ እስከ ዛሬ ከነበሩት ስርዓቶች ሁሉ የላቀ ድንቅ መሳሪያ ነው፡፡ በካፒታሊዝም ስርዓት ውስጥ የሰዎችን የልፋት ውጤት፣ ጉልበት እና ንብረት ወዘተ ከፈቃዳቸው ውጭ በጉልበት መንጠቅ ፈፅሞ አይቻልም። ለካፒታሊዝም ስርዓት አማራጭ ሆነው የሚቀርቡት ሶሻሊዝም፣ ኮምዩኒዝም፣ ክሮኒ ካፒታሊዝም፣ ኦኪንክላቱራ ካፒታሊዝም፣ ኢምቤድድ መርካንቲሊዝም፣ ዴሞክራቲክ ሶሻሊዝም፣ ኒዎ ሊበራሊዝም፣ ኮርፖሬቲዝም፣ ፋሽዝም፣ ናዚዝም፣ አብዮታዊ ዴሞክራሲ፥ ልማታዊ መንግስት ወዘተ ናቸው።

ካፒታሊዝም የሰዎች ሕይዎት፣ ነፃነት እና ንብረት መብት መከበር ላይ የሚቆም ስርዓት ነው። ካፒታሊዝም ለሰዎች አኩል መወዳደሪያ ሜዳን የሚፈጥር ስርዓት ነው። በኢኮኖሚው ረገድ ያየን አንደሁ ካፒታሊዝም የገበያ ውድድር የሚተገበርበት ስርዓት ነው። የካፒታሊዝም ስርዓት በሕግ የበላይነት ይመራል። በካፒታሊዝም ስርዓት ሰዎች የተቸገሩ ሰዎችን እና ድርጅቶችን የሚረዱት በራሳቸው ተነሳሽነት ብቻ ነው። ካፒታሊዝም ለግለሰቦች የማሰብ ነፃነትን ስለሚፈቅድ ስርዓቱ የድንቅ ፈጠራዎች፣ የዘመናዊ ቴክኖሎጅዎች እና የአዳዲስ ግኝቶች ምንጭ ነው። ኢንተርኔት፣ ስልኮች፣ ኮምፒውተሮች፣ ካሜራዎች፣ መኪናዎች፣ አውሮፕላኖች ወዘተ ሁሉ የካፒታሊዝም ስርዓት ከፈጠረው ማህበረሰብ ውስጥ የወጡ በነፃነት የሚያስቡ ግለሰቦች የፈጠራ ውጤቶች መሆናቸውን አትዘንጉ። ሁሉም በግለሰቦች እንጅ በመንግስት እቅድ፣ ገንዘብ ወይም አስገዳጅነት የተገኙ አይደሉም።

ካፒታሊዝም ሰዎችን ከድህነት በማውጣት ይበልጥ እንዲበለፅጉ የሚያደርግ እና ሐብት እንዲያፈሩ የሚያደርግ የእሴት ምንጭ ነው። ባለፉት ሃያ ዓመታት ውስጥ በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎች በቻይና እና በሕንድ ከድህነት ተላቀዋል። ይህ የሆነው ሃገራቱ ካፒታሊዝምን ይበልጥ ተግባራዊ በማድረጋቸው ነው። የካፒታሊዝም ዋነኛ መዳረሻ ግብ የሰው ልጅ ብልፅግና እና ነፃነት ነው። በዓለም ላይ የሚታየው ትልቁ ክፍተት ካፒታሊዝምን ተግብረው ሃብታም በሆኑ እና ባለመቀበላቸው ምክንያት ድህነት ውስጥ ሰጥመው በቀሩት መሃል ያለው ነው።

⦿ ካፒታሊዝም እና ሞራላዊነት

በካፒታሊዝም ስርዓት የሰዎች ገቢ የሚወሰነው በሃይማኖታቸው፣ በፖለቲካ አቋማቸው፣ በመልካቸው ጥቁር ወይም ነጭ መሆን ሳይሆን በስራ ውድድር በሚያሳዩት ችሎታ፣ ጥረት እና ብቃት ልክ ነው። የእኛው ሃገር ሶሻሊስቶች አገር ቤት መኖር ባልቻሉበት ወቅት እንኳ የተሰደዱት ‘ኢምፔሪያሊስት’ እያሉ ሲያወግዟቸው ወደነበሩት የካፒታሊስት ሃገሮች መሆኑን ልብ ይሏል። ይህ ስለምን ሆነ ቢባል መልሱ አጭር እና ግልፅ ነው። እሱም በካፒታሊስቶቹ ሃገራት ለስደተኛው የሚተርፍ እና ካፒታልን በጥረት መፍጠር የሚያስችል የካፒታሊዝም ስርዓት መርሆዎች ተግባራዊ ይደረግ ስለነበር ነው። ሌላው ምክንያት ደግሞ ካፒታሊዝም እንደ ሌሎቹ ስርዓቶች ዘረኛ እና አድሎአዊ አለመሆኑ ነው። ካፒታሊዝም በሃገራቸው ሰርተው መኖር ያልቻሉ ሰዎችን ከሃገራቸው ውጭ ባገኙት የኢኮኖሚ ነጻነት ተወዳዳሪ ሆነው የሃብት ማማ ላይ መውጣት አስችሏቸዋል። ካፒታሊዝም ጥቂት ለማይባሉ ኢትዮጵያዊያንም ትላላቅ ቦታዎች ላይ እንዲሰሩ ዕድሉን ፈጥሮላቸዋል።

ከየትኛውም የዓለም ክፍል የበለጠ ለድሆች ርዳታ የሚጎርፈውም የካፒታሊዝም ስርዓት ከሚተገበርባቸው የካፒታሊስት ሃገራት መሆኑን ለማወቅ ንፁህ ህሊና ብቻ በቂ ነው። ሶሻሊስቶች ‘ስግብግብ’ የሚሉት የካፒታሊስት ማህበረሰብ በወሬ እና በመፈክር ሳይሆን ሳይሆን በተግባር በተሰደዱ ጊዜ በሩን ከፍቶ ተቀብሏቸዋል። ያለውን በማካፈል በዚያ እንዲቋቋሙ ረድቷቸዋል። ከሁሉም በላይ ነፃነትን እንዲያጣጥሙ እና በርግጥ ነፃነት ማለት ምን እንደሆን በተግባር አሳይቷቸዋል። ይህ የካፒታሊዝም ሞራላዊነት ማሳያ ነው።

የካፒታሊዝምን ሞራላዊነት ለማሳየት ሌላ ምሳሌ ልጨምር። ማይክሮ ሶፍት ኩባንያ አፍሪካዊያን እና ሌሎች ድሃ ሃገራት ሶፍትዌሮቹን እያባዙ ሲጠቀሙ ዝም የሚለው እንዳይጠቀሙ ማድረግ ስለማይችል ሳይሆን የመክፈል አቅም እንደሌላቸው በመረዳቱ ነው። ሰዎች ሁልጊዜ ራሳቼውን ከኢንተርኔት ካላራቁ በቀር ህገወጥ ሶፍትዌሮችን መቆጣጠር በጣም ቀላል ነው። በአዲስ አበባ በአስራ አምስት ብር ወይም ሃያ ብር የምንገዛው ሁሉንም ያቀፈው የማይክሮሶፍት ኦፊስ ሶፍትዌር (ወርድ፣ ኤክሰል፣ አክሰስ፣ ፓወር ፖይንት ወዘተ) በአሜሪካ የኦፊስ ሶፍትዌሮች ዋጋ ማለትም ወርድ ብቻውን፣ ኤክሰል ብቻውን፣ አክሰስ ብቻውን፣ ፓወር ፖይንት ብቻውን ወዘተ እያንዳንዳቸው የሚሸጡት በሰላሳ አራት ዶላር ነው። እስኪ አስቡት አዲስ አበባ ከሶፍትዌር ሱቆች ከሃያ ብር ባልበለጠ ዋጋ ሁሉንም የማይክሮ ሶፍት ኦፊስ ፕሮግራሞች ማግኘት የቻልነውን ያህል በአሜሪካ እነዚህኑ ፕሮግራሞች ለማግኘት አንድ ሰው ሰባት ሲባዛ ሰላሳ አራት ዶላር ማለትም ሁለት መቶ ሰላሳ ስምንት ዶላር ወይም አራት ሽህ ሰባት መቶ ስልሳ ብር ገደማ ይከፍላል ማለት ነው። ማይክሮሶፍት ይህን ያህል ገንዘብ እኛን ክፈሉ ቢለን ለመክፈል የሚያስችል አቅም ስለሌለን ኮምፒውተር መጠቀማችን ይቀራል። አሊያም ደግሞ ያን መክፈል ከሚችሉ ሰዎች ላይ እንደ ኢንተርኔት ሁሉ ኮምፒውተርም በደቂቃ እየከፈልን መጠቀም እንጀምራለን ማለት ነው። ማይክሮሶፍት ለድሃ ሃገራት ምርቱን በነፃ እንዲጠቀሙ የፈቀደው በራሱ ተነሳሽነት እንጅ በማንም አስገዳጅነት አይደለም። ማይክሮ ሶፍት ይህን ለመረዳት የሚያስችል ሞራል ያገኘው ካፒታሊዝም የፈጠረው የካፒታሊስት ማህበረሰብ አስተሳሰብ ውጤት በመሆኑ ነው።

ፕሮ⦿ የካፒታሊዝም እድሜው ስንት ነው

ይህን ለመመለስ እስቲ በምናብ ወደ ኋላ ልውሰዳችሁና መነሻችንን የማደን ችሎታ የነበረውን ጥንታዊው ሰው እናድርግ። አዎ! የአደን መሳሪያ የመስራት ጥበብ ያልነበረውን የዋሻ ሰው በዓይነ ህሊናችሁ ተመልከቱት፡፡ የዋሻው ሰው ልክ እንደኛ በጉልበት፣ በፅናት፣ እና በችሎታ ወዘተ በተፈጥሮ የተለያየ ነው። የተሻለ ጉልበት ያለው ታዳኙን እንስሳ ለምሳሌ አጋዘን ከሌሎች ይበልጥ ያሯሩጣል። የመያዝ እድሉም ጉልበት ከሌላቸው ሰዎች ይሻላል። ጉልበት የሌላቸው ደግሞ አቅም በፈቀደ የሚችሉትን ያህል ጥረት በማድረግ በልተው ያድራሉ። በሂደትም ከሚታደኑት እንስሳ የቆዳ ልብስ በመስራት ብርድን ለመከላከል ጥረት ያደርጋሉ። ጉልበት ያለው ሰው አድኖ በልቶ የሚተርፈውን ስጋ በልዋጭ ለማግኘት ለእርሱ የቆዳ ልብስ ይሰጡታል። በምትኩ የሚበሉትን ስጋ ያገኛሉ። ከዚያ ደግሞ “ከድንጋይ የሚሻል የአደን መሳሪያ ለምን አንሰራም?” ብለው ያስባሉ። ለምሳሌ መጥረቢያ ሊሆን ይችላል። እዚህ ላይ በአደን ፋንታ መጥረቢያ ለመስራት ከወሰኑ በዚህ ላይ የሚያጠፉትን ጊዜ ‘ኦፖርቹኒቲ ኮስት’ ብለን እንጠራዋለን።

እነዚህ ሰዎች መጥረቢያ የሚሰሩት ጉልበት ካለው አዳኝ ጋር በስጋ ለመቀያየር ባላቸው ተነሳሽነት(ኢንሰንቲቭስ) ነው። ይህን በማድረጋቸው ደግሞ ጉልበት ላለው ሰው አደኑን ያቀሉለታል። እነርሱም በልዋጩ ሞያቸውን በመጠቀም በልተው ያድራሉ ማለት ነው። ይህም መጥረቢያ የሚሰሩትን ኢንተርፕርነሮች ይበልጥ ስለሚያበረታታ ዘወትር መጥረቢያ በመስራት፣ በማሻሻል እና በማዘመን የማህበረሰቡን የአደን ስራ ያቀሉለታል። በዚህም ምክንያት የማህበረሰቡ አባላት ይበልጥ ብቃት ያለው የአደን መሳሪያ ስለሚጠቀሙ በርካታ ሚዳቆ፣ ሰስ፣ እና አጋዘን ወዘተ ማደን ያስችላቸዋል። በደንብ ጠግበው በልተው ማደርም ይጀምራሉ። መጥረቢያ በመስራታቸው ጥቅም ያገኙት ኢንተርፕርነሮች ይቀጥሉና “ለምን ጦር አንሰራም?” ይላሉ። ለጦር መስሪያ የሚውሉ ጥሬ እቃዎችን የሚያቀርቡ ኢንተርፕርነሮችም ይፈጠራሉ።እንዲህ እንዲህ እያለ እነሱም ሆነ የሚኖሩበት ማህበረሰብ ይበለፅጋል።

እንግዲህ ከላይ ባየነው ምሳሌ መሰረት የግለሰብ ነፃነት ለፈጠራ ስራ ምን ያህል አስፈላጊ እንደሆነ፣ የፈጠራው የባለቤትነት መብት መከበር ወሳኝ መሆኑን እና ሰላማዊ የልውውጥ ስርዓት(ገበያ) ከጥንት ጀምሮ ከሰው ልጅ ጋር የነበረ ተፈጥሯዊ መሆኑን ማየት እንችላለን። መህልቁን በነፃነት መጠበቅ፥ በንብረት ባለቤትነት መብት መከበር እና በሰላማዊ ግብይት ላይ የሚጥለው ስርዓት ደግሞ ካፒታሊዝም ብቻ ነው።

እነዚህን መጥረቢያ የሚሰሩ ኢንተርፕርነሮች ጉልበተኛ ነጣቂ ወይም መንግስት ስጋ ሳይሰጣቸው ወይም የድካማቸውን ዋጋ ሳይከፍል መጥረቢያቸውን በጉልበት የሚቀማቸው ከሆነ መጥረቢያ በመስራታቸው የሚያገኙት ጥቅም ስለሌለ ለመስራት የሚያነሳሳቸው ምክንያት (ኢንሰቲቭስ) አይኖርም። ስለዚህ መስራቱን ይተውታል። በዚህም ምክንያት ሁሉም ተያይዘው ወደ አድካሚው የህይዎት ውጣውረድ እና ኋላቀርነት ተመልሰው ይገባሉ። ሶሻሊዝም እና ተቀጽላ ብራንዶቹ ሁሉንም ሰው ደሃ የሚያደርጉት የሰዎችን የመስራት እና የመጣር ተነሳሽነት በተመሳሳይ መንገድ ስለሚያመክኑት ነው።

ካፒታዝሊም በአዳም ስሚዝ ዘ ዌልዝ ኦፍ ኔሽን ጋር የተወለደ ፍልስፍና ሳይሆን ከሰው ልጅ ጋር ከጥንት ጀምሮ አብሮ የኖረ ተፈጥሮአዊ ስርዓት ነው ማለት ይቻላል። ተፈጥሮአዊ ባይሆን ኖሮ በጠብ መንጃም ቢሆን ሶሻሊዝም ግማሽ በሚሆነው የዓለም ክፍል ቦታ ይዞ በቆየባቸው 72 ያህል ዓመታት ሊሞት የሚችል ፍልስፍና ነበር። እውነታው ግን ተቃራኒው ሆኖ ሶሻሊስቶቹን ጨምሮ የተቀረው ዓለም በዓይኑ ተመልክቷል።

አዳም ስሚዝ፣ ክላሲካል ኢኮኖሚክስ እና ካፒታሊዝም

ኣዳም ስሚዝየአዳም ስሚዝ ሃሳቦች የፈጠሩት የአስተሳሰብ ለውጥ እንግሊዝ በነገስታቷ እና ከነገስታቷ ጋር በተቆራኘችው ቤተክርስቲያን ላይ የሕግ ልጓም ታበጅ ዘንድ አስገድዷታል። የአዳም ስሚዝ የኢኮኖሚ ሞዴል እና አስተምህሮ የኢንዱስትሪ አቢዮትን ይቀጣጠል ዘንድ ትልቅ ድርሻ ነበረው። የፖለቲካ ነፃነት ትግልን አፋፍሟል። የእሱን መፅሃፍ ያነበቡት ዣን ባፕቲስት ሴይ እና ፍሬደሪክ ባስቲያ ሃሳቡ ለሃገራችን ይበጃል ብለው ስራዎቹን በፈረንሳይ አሰራጭተዋል። በአሜሪካ ደግሞ ከመስራቾቹ አንዱ እና ኋላም ፕሬዝዳንት የነበረው ቶማስ ጀፈርሰን የስኮትላንዳዊውን ሃሳብ “ለውጥ ከሳች እና ሃብት ፈጣሪ ነው።” በማለት እንዲስፋፋ አድርጓል። እነዚህን ሃሳቦችም እራሱ ባረቀቀው የአሜሪካ ሕገ-መንግስት ውስጥ አካቷቸዋል። ከነዚህ መሃል የአሜሪካ መሰረቶች ተብለው የሚታወቁት “ላይፍ፣ ሊበርቲ እና ዘ ፐርሱይት ኦፍ ሃፒነስ” የአሜሪካ ሕገ-መንግስት የማዕዘን ዲንጋይ ናቸው። አዳም ስሚዝ መፅሃፉን ባሳተመበት ዓመት ዓመት ሃምሌ አራት ቀን አስራ ሰባት ሰባ ስድስት ዓ/ም አሜሪካዊያን ከእንግሊዝ ጋር ያደረጉትን መራራ የነፃነት ትግል ድል አድርገው ነፃነታቸውን ያወጁበት ቀን ነበር። ጆርጅ ዋሽንግተን የአዲሲቷ ሃገር አሜሪካ አባት ሲባል አዳም ስሚዝም ወዲህ የአዲስ ሳይንስ አባት ተባለ። ቶማስ ጀፈርሰን የአዳም ስሚዝን የምጣኔ ሃብት አስተምህሮ የሃብት ሳይንስ (ዘ ሳይንስ ኦፍ ዌልዝ) ሲል ያልቆለጳጵሰው ነበር።

የአዳም ስሚዝ ሃሳቦችን የተገበሩት ሃገራት አጀብ ድንቅ በሚያሰኝ ሁኔታ የአዳዲስ ፈጠራዎች እና ቴክኖሎጅ ባለቤቶች መሆን ጀመሩ። ይህም ከቻይናዊያን እና ከአረቦች ኋላ ሲንቀረፈፉ የነበሩትን ምዕራባዊያንን በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ቀድመው እንዲታዩ በሩን ከፈተላቸው። በእንፋሎት የሚሰራ ሞተር፣ አውቶማቲክ የጨርቅ መስሪያ ማሽን ፣ የመገጣጠሚያ ማሽኖት ፣ ሲምፎኒ ኦርኬስትራ፣ በእንፋሎት የሚሰራ የሕትመት ማሽን ፣ በዝቅተኛ ዋጋ ሊገኝ የሚችል ወረቀት፣ ብረትና መስታወት ፣ የመፃፍና የማንበብ ዕውቀት መስፋፋት፣ የዘመናዊ ዩኒቨርስቲ መስፋፋት … ወዘተርፈ።

በ1860ዓ/ም እንግሊዝ የዓለምን ንግድ ሃያ ሶስት በመቶ ያህል ብቻወን ታሾር ነበር። ሁለተኛዋ ፈረንሳይ ደግሞ አስራ አንድ በመቶ የዓለም ንግድን ስታጋብስ የነበር ሲሆን አሜሪካ ሶስተኛ ሆና ዘጠኝ በመቶውን ተቋድሳለች። በ1870 ዓ/ም እንግሊዝ በፋብሪካ ውጤቶች እና ምርት ሰላሳ አንድ ነጥብ ስምንት በመቶ የነበረ ሲሆን ሁለተኛ የነበረችው አሜሪካ ደግሞ ሃያ ሶስት ነጥብ ሶስት በመቶ፣ ጀርመን አስራ ሶስት ነጥብ ሁለት በመቶ እንዲሁም ፈረንሳይ አስር ነጥብ ሶስት በመቶ ድርሻ ነበራቸው። በአስራ ስምንት ሰማንያ ዓ/ም እንግሊዝ ስድስት ነጥብ አምስት ሚሊዮን ቶን ሸቀጦችን እና ምርቶችን ለዓለም ገበያ ያቀረበች ሲሆን በወቅቱ ተቀራራቢ ተፎካካሪዋ አሜሪካ ደግሞ አንድ ነጥብ ሁለት ሚሊዮን ቶን ሸቀጥ ለገበያ አቅርባለች። ከእንግሊዝ ነፃ ከወጡ በኋላ የሚሲሲፒ ሸለቆን ምርታማ ያደረጉት፣ በትራስፖርት በኩል ሰፊዋን ሃገር በባቡር ሃዲድ ግንባታ ከዳር እዳር ያገናኙት፣ ዜጎች በሰላማዊ ኑሮአቸው በህግ አግባብ እና በፍቃዳቸው በሚያደርጉት ግንኙነት ውስጥ መንግስት ጣልቃ እንዳይገባ በሕግ ልጓም ያበጁለት፣ በዘመናዊ ጥበብ ባሸበረቁ ህንፃዎቿ እና ነፃነት ባላቸው ሰዎች በሚፈለፈሉ አዳዲስ የፈጠራ ስራዎች ብዛት ለእንግሊዛዊያኑ ሳይቀር ትንግርት የሆኑት አሜሪካዊያን በሃያኛው ክ/ዘመን መግቢያ ላይ ሃያልነቱን ከእንግሊዝ ተረከቡ። እንግሊዛዊያን ለአዝማናት ረግጠው የገዟት ሃገር ከመቶ ዓመታት ባነሰ የነፃነት ጊዜ ውስጥ የዓለም ልዕለ ሃያል መሆኗ ማመን ቢያቅታቸውም የሚታይ የሚዳሰስ ሃቅ በመሆኑ ሊክዱት አልተቻላቸውም። ሃይልነቱን ተነጠቁ!

የአዳም ስሚዝን ክላሲካል የኢኮኖሚ ሞዴል ተግባር ላይ የዋሉ ሃገራት ሁሉ ለሁለት መቶ አመታት ያህል ከዚያ በፊት አይተውት በማያውቁት ተዓምራዊ የኢኮኖሚ እድገት ባለፀጋ ሆነዋል። በአንፃሩ የኢኮኖሚ ነፃነት፣ የገበያ ውድድር እና የግለሰብ ነፃነትን የሚጣረስ የኢኮኖሚ ስርዓት የሚተገብሩት ሃገራት ደግሞ የድሮውን ጥሩምባ እየነፉ ባሉበት እየረገጡ ይገኛሉ።

መፅሃፍአዳም ስሚዝ በዘመናዊ መንገድ የኢኮኖሚክስ ሳይንስን ለመጀመሪያ ጊዜ እኤአ መጋቢት ዘጠኝ ቀን 1776 ዓ/ም ‘አን ኢንኳየሪ ኢን ቱ ዘ ኔቸር ኤንድ ኮዝስ ኦፍ ዘ ዌልዝ ኦፍ ኔሽን’ በሚል ትልቅ መጽሃፍ አሰናድቶ እስካቀረበበት ጊዜ ድረስ ስለ ምጣኔ ሃብት የተፃፈ ዝርዝር መረጃ አልነበረም። ለዚህም ነው በስራዎቹ ከታዩት ከነብዙ ህጸጾቹ አዳም ስሚዝ የኢኮኖሚክስ ሳይንስ አባት የሚባለው። አዳም ስሚዝ ይህንኑ ስራውን ያቀረበው የሰው ልጅ ሲያደርግ የነበረውን የንግድ፣ የስራ፣ የአስተዳደር እና ማህበራዊ መስተጋብርን በደንብ ካጤነ በኋላ ነበር። አዳም ስሚዝ በሁሉም ስራዎቹ ላይ ካፒታሊዝም የሚል ቃል አንድም ቦታ ቢፈለግ አይገኝም። አዳም ስሚዝ በሁሉም ስራዎቹ ውስጥ ካፒታልን የሚገልጸው ‘ስቶክ’ እያለ ነው።

በርካታ የኢኮኖሚ እና የፖለቲካ ፈላስፎች ከሁለት መቶ ዓመታት በላይ ያለተቀናቃኝ የዘለቀውን የአዳም ስሚዝ የክላሲካል ኢኮኖሚክስ ሞዴል በርካታ ጉድለቶች አሉበት በሚል ትችት እና ነቀፋ ሲያቀርቡበት ቢቆዩም እንደ ካርል ማርክስ ግን ትልቅ ፈተና የደቀነበት ሰው አልነበረም። ካርል ማርክስ ለአዳም ስሚዝ ስራዎች ምላሽ ይሆን ዘንድ ‘ዳስ ካፒታል’ የተባለውን መጽሃፍ በጀርመንኛ ቋንቋ ጽፎ አቀረበ። በፍሬደሪክ ኤንግልስ አማካይነት ለህትመት የበቃው ‘ዳስ ካፒታል’ ነባሩን የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ ፍልስፍና ቢያንስ ለመቶ ያህል አመታት ድቅድቅ ጨለማ ውስጥ የከተተ ነበር። ካርል ማርክስ በዳስ ካፒታል ከዚያ በፊት ያልነበሩ በርካታ ቃላትን የተጠቀመ ሲሆን ከነዚያ ቃላቶች ውስጥ አምርሮ የሚኮንነውን ካፒታሊዝም ሳይቀር ለመጀመሪያ ጊዜ የተጠቀመው እና ቃሉንም የፈጠረው እራሱ ነው። ይሁን እንጅ ካፒታሊዝም ከአዳም ስሚዝ “ዘ ዌልዝ ኦፍ ኔሽን”ጋር እንዳልተወለደው ሁሉ በካርል ማርክስ “ዳስ ካፒታል”ም ሊሞት አልቻለም።

አዳም ስሚዝ እና ክላሲካል ኢኮኖሚክስ 

አዳም ስሚዝ⦿ አዳም ስሚዝ–የኢኮኖሚክስ ሳይንስ አባት

እኤአ በአስራ ሰባት ሃያ ሶስት ዓ/ም ስኮትላንዳዊው የኢኮኖሚ ሳይንስ ጠበብት እና ፈላስፋ በኤደንበርግ አቅራቢያ በምትገኝ ኪርካልዲ በምትባል የምስራቅ ስኮትላንድ መንደር ውስጥ ተወለደ። በዘመናዊ የኢኮኖሚክስ ሳይንስ ውስጥ የሱን ያህል አሻራውን የተወ ሰው የለም። ይህ ሰው ባለስልጣናትን ተናግሮ ማሳመን ባለመቻሉ እነሱን ለማሳመን በማለት ተንትኖ እና አብራርቶ የፃፈው መፅሃፍ ከሁለት መቶ ዓመታት በላይ የኢኮኖሚክስ ሳይንስ መሰረት ሆኖ ዘልቋል። እኤአ በአስራ ሰባት ስልሳ አራት ዓ/ም ቻርለስ ታውንሴድ የተባለ የእንግሊዝ ፓርላማ አባል የእንጀራ ልጁን ፈረንሳይ ሄዶ የሚያስጠናለት ከሆነ የእድሜ ዘመኑን ሁሉ ክፍያ ሳያቋርጥ እንደሚጦረው ለአዳም ስሚዝ ይነግረዋል። ማስተማር እና መናገር የማይሆንለት የግላስጎ ዩኒቨርስቲ ፕሮፌሰር አዳም ስሚዝም ሳያቅማማ ወደ ፈረረንሳይ ተጓዘ። እዛም ብዙ ሳይቆይ ማስጠናት ያስጠላዋል። አዳም ስሚዝ በፈረንሳይ ከነ ቮልቴር፣ ቱርጎት እና ሌሎች የፈረንሳይ ዝነኛ ሰዎች ጋርም ተገናኘ። በዚህ ጊዜ ነበር አለኝ የሚለውን እና የእንግሊዝ ባለስልጣናትን ድሮ ተናግሮ ማሳመን ያልቻለውን አዲስ የኢኮኖሚ ንድፍ በፅሁፍ ለማሰናዳት በመወሰን ፅሁፉን የጀመረው። አዳም ስሚዝ የእንግሊዝ ባለስልጣናትን እና መኳንንትን ለማሳመን በማለት የፃፈው መፅሃፍ ‘አን ኢንኳየሪ ኢን ቱ ዘ ኔቸር ኤንድ ኮዝስ ኦፍ ዘ ዌልዝ ኦፍ ኔሽን’ በመባል ይታወቃል። መጋቢት ዘጠኝ ቀን አስራ ሰባት ሰባ ስድስት ዓ/ም ስትራህን እና ካዴል በሚባልና ለንደን የሚገኝ አሳታሚ ድርጅት ያሳተመው ይህ መፅሃፍ በአንድ ሽሕ ገፅ ብዛት የተዘጋጀ ሁለት ጥራዞች ነበር። ሁለቱ ጥራዞችም ለመጀመሪያ ጊዜ በኢኮኖሚ ጉዳዮች፣ የተፈጥሮአዊ አሰራር ቅንጅት፣ የሃገር እድገት መሰረቶችን እና የሰው ልጅ ያለውን ድርሻ በሚገባ አካተው የቀረቡ ስራዎች ናቸው። አዳም ስሚዝ ለዚህ ስራው ከአሳታሚው አምስት መቶ ፓውንድ ተከፍሎታል።

የአዳም ስሚዝን ጥራዞች ያነበበው የሃገሩ ልጅ እና ስመ ጥሩው ፈላስፋ ዴቪድ ሂውም “አስገራሚ ችሎታ፥ ድንቅ ተፈጥሮ፥ ምርጥ ስራ” ብሎ አወድሶለታል። ፈረንሳዊው ድንቅ የጥበብ ሰው ቮልቴርም “ሃገሬ ፈረንሳይ ከሱ ጋር የምታነፃፅረው ሰው የላትም!” በማለት አዳም ስሚዝን ከፍ አድርጎታል። አዳም ስሚዝ በጣም አስቀያሚ ስለነበር ሴቶች አይቀርቡትም ነበር። በዚያ ላይ ንግግሩ ሸካራ እና የማይጥም እንደነበር ይነገራል። በግንቦት ወር አስራ ሰባት ስልሳ ስድስት ዓ/ም አዳም ስሚዝን በፓሪስ ያገኘችው ፈረንሳዊቷ ደራሲ ማዳሜ ሪኮኒ “ዝንጉ ቢሆንም ተወዳጅ ነው።” ስትል ስለ አዳም ስሚዝ ተናግራለች።

አዳም ስሚዝ ከልጅነቱ ጀምሮ ብቻውን ማውራት የሚወድ፣ ማታ ማታ ብቻውን እያወራ ሳያውቀው ሌላ ከተማ ድረስ የሚጓዝ ሰው ነበር። በሶስት ዓመት እድሜው ጅፕሲዎች ሰርቀውት የነበረ ቢሆንም ከወራት ፍለጋ በኋላ አጎቱ አግኝቶት ወደ እናቱ ተመልሷል። የአዳም ስሚዝ አባት የሞተው እሱ የተወለደ ዕለት ነው። ባንድ ወቅት ጓደኛውን በቤቱ ጋብዞት በሻይ ኩባያ ቅቤ ሰፍሮ አቅርቦለታል። በሱ ቤት ሻይ መቅዳቱ ነበር። በሌላ ጊዜ ደግሞ አንዲት ሴት በቤቱ ጋብዟት ከምግቡም ከወይኑንም ከተቋደሱ በኋላ ወደ ምኝታ ክፍል ይገባሉ። አጅሬ ወዲያውኑ ብቻውን እያወራ የመጓዝ አመሉ ትዝ ይለውና የሌት ልብሱን እንደለበሰ ውልቅ ይላል። ቆንጅት አልጋ ላይ ጋደም ብላ ካሁን አሁን ይመጣል ብላ ስጠብቅ አደረች። እሱ እንደሁ እረስቷት ከራሱ ጋር እያወራ ሲጓዝ ሌላ ከተማ ደርሶ ነጋበት። ብዙዎች ብዙ ዝንጉ ሰው ቢያውቁም በዚያ ዘመን ግን የአዳም ስሚዝን ያህል ዝንጉ ነበረ ማለት ያስቸግራል። የአዳም ስሚዝ የክላሲካል ኢኮኖሚክስ ሞዴል መሰረቶች የሚከተሉት ናቸው።

አንደኛ ❒ ነፃነት (ግለሰቦች፣ኢንተርፕርነሮች፣ነጋዴዎች እና ሰራተኞች በፈቃዳቸው ምርት፣ሸቀጥ፣ ገንዘብ እና ጉልበታቸውን የሚለዋወጡበት ስርዓት)፣

ሁለተኛ ❒ የገበያ ውድድር (ግለሰቦች፣ ኢንተርፕርነሮች፣ ነጋዴዎች እና ሰራተኞች በፈቃዳቸው አንዱን ካንዱ እያማረጡ የወደዱትን እየገዙ እና ያልፈለጉትን እየተው፣የምርቱን ዋጋ እና ጥራት በማወዳደር የሚገበዩበት እና የሚለዋወጡበት ስርዓት)፣

ሶስተኛ ❒ ፍትህ (ግለሰቦች፣ኢንተርፕርነሮች፣ነጋዴዎች እና ሰራተኞች በፈቃዳቸው ምርት፣ሸቀጥ፣ ገንዘብ እና ጉልበታቸውን በሚለዋወጡበት ወቅት አጭበርባሪዎችን፣ ነጣቂዎችን፣ ከሃዲዎችን የሚቀጣ እና የህግ የበላይነትን የሚያስጠብቅ ስርዓት) እጅግ አስፈላጊ ናቸው ይላል። ለነዚህ መሳካት ሲባል መንግስት እጁን ኢኮኖሚው ውስጥ ማስገባት እንደሌለበትም ይመክራል። መንግስት እጁን የሚያስገባ ከሆነ እንደ ግለሰቦች እና ነጋዴዎች ለጥቅም መሯሯጥ ይጀምራል። በዚህ ምክንያትም ዜጎች ይበደላሉ፤ ፍትህም ይጓደላል በማለት ያስረዳል።

የአዳም ስሚዝ ሃሳቦች የፈጠሩት የአስተሳሰብ ለውጥ እንግሊዝ በነገስታቷ እና ከነገስታቷ ጋር በተቆራኘችው ቤተክርስቲያን ላይ የሕግ ልጓም ታበጅ ዘንድ አስገድዷታል። የአዳም ስሚዝ የኢኮኖሚ ሞዴል እና አስተምህሮ የኢንዱስትሪ አቢዮትን ይቀጣጠል ዘንድ ትልቅ ድርሻ ነበረው። የፖለቲካ ነፃነት ትግልን አፋፍሟል። የእሱን መፅሃፍ ያነበቡት ዣን ባፕቲስት ሴይ እና ፍሬደሪክ ባስቲያ ሃሳቡ ለሃገራችን ይበጃል ብለው ስራዎቹን በፈረንሳይ አሰራጭተዋል። በአሜሪካ ደግሞ ከመስራቾቹ አንዱ እና ኋላም ፕሬዝዳንት የነበረው ቶማስ ጀፈርሰን የስኮትላንዳዊውን ሃሳብ “ለውጥ ከሳች እና ሃብት ፈጣሪ ነው።” በማለት እንዲስፋፋ አድርጓል። እነዚህን ሃሳቦችም እራሱ ባረቀቀው የአሜሪካ ሕገ-መንግስት ውስጥ አካቷቸዋል። ከነዚህ መሃል የአሜሪካ መሰረቶች ተብለው የሚታወቁት “ላይፍ፣ ሊበርቲ እና ዘ ፐርሱይት ኦፍ ሃፒነስ” የአሜሪካ ሕገ-መንግስት የማዕዘን ዲንጋይ ናቸው። አዳም ስሚዝ መፅሃፉን ባሳተመበት ዓመት ዓመት ሃምሌ አራት ቀን አስራ ሰባት ሰባ ስድስት ዓ/ም አሜሪካዊያን ከእንግሊዝ ጋር ያደረጉትን መራራ የነፃነት ትግል ድል አድርገው ነፃነታቸውን ያወጁበት ቀን ነበር። ጆርጅ ዋሽንግተን የአዲሲቷ ሃገር አሜሪካ አባት ሲባል አዳም ስሚዝም ወዲህ የአዲስ ሳይንስ አባት ተባለ። ቶማስ ጀፈርሰን የአዳም ስሚዝን የምጣኔ ሃብት አስተምህሮ የሃብት ሳይንስ (ዘ ሳይንስ ኦፍ ዌልዝ) ሲል ያልቆለጳጵሰው ነበር።